Didactique comparative de la Notion du but/finalité examinée dans quatre langues : le français, l’anglais, l’italien et le maltais
Abstract: Deux langues de travail majoritaires en partage entre les 28 pays membres de l’UE, confrontées à deux autres langues minoritaires, problématisent la totalité de la présente communication. Notre objectif est en premier lieu d’examiner la diversité des outils linguistiques marquant les connecteurs du but/finalité dans les langues en question et en deuxième lieu de repérer les cas, rares d’ailleurs, où les connecteurs, quoique n’exprimant pas de but/finalité, ne nuisent pas au sens des phrases/ discours traduits par rapport au sens originel.
‘laurent-seychell’
Didactique comparative de la Notion du but/finalité
examinée dans quatre langues : le français,
l’anglais, l’italien et le maltais
Didattika Komparattiva Tan-Nozzjoni li Tesprimi
l-Għan/l-Iskop Eżaminata F’Erba’ Lingwi: fil-Franċiż,
fl-Ingliż, fit-Taljan u fil-Malti
Laurent Seychell
University of Malta
Résumé : Deux langues de travail majoritaires en partage entre les 28 pays membres de l’UE, confrontées à deux autres langues minoritaires, problématisent la totalité de la présente communication. Notre objectif est en premier lieu d’examiner la diversité des outils linguistiques marquant les connecteurs du but/finalité dans les langues en question et en deuxième lieu de repérer les cas, rares d’ailleurs, où les connecteurs, quoique n’exprimant pas de but/finalité , ne nuisent pas au sens des phrases/ discours traduits par rapport au sens originel.
Mots-clefs : but/finalité , variantes du but/finalité , étude sémantico-logique, anafore, cataphore.
Fil-Qosor: Żewġ lingwi għodda maġġuri li jintużaw bejn it-28 pajjiż membri tal-UE, meta kkonfrontati ma’ żewġ lingwi oħra minuri, jipproblematizzaw dan l-artiklu fit-totalità kollha tiegħu. L-għan tiegħi huwa li l-ewwelnett neżamina d-diversità tal-forom lingwistiċi li jsawru l-kliem t’għaqda tal għan/tal-iskop fil-lingwi li qed nitkellem fuqhom u t-tieninett li nsib il-każijiet, li madankollu huma rari, fejn il-kliem t’għaqda, għalkemm ma jespremux l -g ħan/l-iskop ma jagħmlux ħsara lis-sens tassentenzi / diskors li ġew tradotti meta mqabbla mas-sens oriġinali.
Il-Kliem L-Aktar Użati :L-Għan/L-Iskop , Il-Varjanti Tal-Għan/L-Iskop , L-Istudju Semantiku-Loġiku, L-Anafora, Il-Katafora.
Corresponding author: Laurent Seychell, laurent.seychell@um.edu.mt
Volume 9 No. 2 pp. 355-395 Faculty of Education©, UoM, 2015
•••
Résumé : Deux langues de travail majoritaires en partage entre les 28 pays membres de l’UE, confrontées à deux autres langues minoritaires, problématisent la totalité de la présente communication. Notre objectif est en premier lieu d’examiner la diversité des outils linguistiques marquant les connecteurs du but/finalité dans les langues en question et en deuxième lieu de repérer les cas, rares d’ailleurs, où les connecteurs, quoique n’exprimant pas de but / finalité , ne nuisent pas au sens des phrases/discours traduits par rapport au sens originel. Le phénomène de cataphore ou de pronominalisation régressive , opposé à celui d’ anaphore , est de mise dans la majorité écrasante des cas relevés. Les exemples illustratifs foisonnent tout au long de l’analyse.
Mots-clefs : but/finalité , variantes du but/finalité , étude sémantico-logique, anafore, cataphore.
Avant-propos
Comme tout le monde le sait, dans les institutions traductrices à Bruxelles, à Luxembourg ainsi qu’à Strasbourg on a trois langues de travail en partage, en l’occurrence l’anglais, le français et l’allemand qui détiennent respectivement 80%, 10% et 5% dans la répartition des documents originels rédigés au sein des institutions de l’UE, toutes institutions confondues. Il n’y a qu’une seule institution où les documents sont seulement composés en langue française : c’est la Cour de Justice à Luxembourg! Outre l’usage à part entière du français dans cette dernière institution légaliste, le français est intrinsèquement employé dans les pays francophones où il constitue la langue native de la majorité écrasante des usagers natifs, sauf en Belgique où il existe la Belgique francophone (la Wallonie), face à la Belgique hollandophone (la Flandre) et à la Belgique germanophone. Cette situation intramuros de 80%, favorisant davantage l’usage de l’anglais pour un traducteur anglophone, s’avère par contre inversée pour un traducteur francophone à l’extérieur de ces institutions traductrices où le français est de mise dans le train-train quotidien de la vie.
Il est donc bénéfique à tous les traducteurs qui travaillent à partir du français vers leur langue maternelle de leur présenter une analyse comparative qui a trait aux articulateurs/connecteurs sémantico-logiques à l’intérieur des phrases et du discours d’un texte originel et à ses diverses traductions. Nous limiterons notre analyse à quatre langues : deux d’entre elles, en l’occurrence l’anglais et le français, représentent deux idiomes de travail en partage inégal entre les vingt-huit pays de l’UE, tandis que les deux autres que nous qualifions de langues minoritaires, en l’occurrence l’italien et le maltais, où le second est relativement beaucoup plus
•••
Fil-Qosor: Żewġ lingwi għodda maġġuri li jintużaw bejn it-28 pajjiż membri tal-UE, meta kkonfrontati ma’ żewġ lingwi oħra minuri, jipproblematizzaw dan l-artiklu fit-totalità kollha tiegħu. L-għan tiegħi huwa li l-ewwelnett neżamina d-diversità tal-forom lingwistiċi li jsawru l-kliem t’għaqda tal għan / tal-iskop fil-lingwi li qed nitkellem fuqhom u t-tieninett li nsib il-każijiet, li madankollu huma rari, fejn ilkliem t’għaqda, għalkemm ma jespremux l -g ħan / l-iskop ma jagħmlux ħsara lis-sens tas-sentenzi/diskors li ġew tradotti meta mqabbla massens oriġinali. Il-fenominu tal-katafora jew dik tal-pronominalizzazzjoni b’lura , b’oppost għal dik ta’ anafora , jintuża fil-parti l-kbira tal-każijiet miġbura. L-eżempji li juru dan huma bosta tul l-analiżi kollha.
Il-Kliem L-Aktar U żati :L-Għan/L-Iskop , Il-Varjanti Tal-Għan/L-Iskop , L-Istudju Semantiku-Loġiku, L-Anafora, Il-Katafora.
Kelmtejn Qabel
Bħalma kulħadd jaf, fl-Istituzzjonijiet tat-traduzzjoni fi Brussell, fil-Lussemburgu kif ukoll fi Strasburgu, wieħed isib tliet lingwi li jintużaw inkomuni, jiġifieri l-Ingliż, il-Franċiż u l-Ġermaniż li kull waħda minnhom għandha rispettivament 80, 10 u 5 fil-mija f’dak li huwa tqassim tad-dokumenti oriġinali li jinkitbu fi ħdan l-Istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, meta dawn jitħalltu kollha flimkien. M’hemmx ħlief Istituzzjoni waħda fejn id-dokumenti huma miktuba bil-lingwa Franċiża. Din hija l-Qorti tal-Ġustizzja fil-Lussemburgu! Il-Franċiż, minbarra l-użu eskussiv tiegħu fi ħdan din l-Istituzzjoni legastika tal-aħħar, jintuża b’mod naturali f’dawk il-pajjiżi Frankofoniċi fejn huwa l-lingwa materna talmaġġoranza assoluta tan-nies li twieldu hemm. Dan ma japplikax għall-Belġju fejn insibu l-Belġju Franċiż (il-Wallonja) oppost għall-Belġju Olandiż (il-Flandra) u għall-Belġju Ġermaniż. Din is-sitwazzjoni, li tinstab ġewwa l-Istituzzjonijiet, li tlaħħaq it-80 fil-mija tat-traduzzjonijiet u li tagħti aktar vantaġġ l-użu tal-Ingliż lil traduttur Angofonifu, issib ruħha bil-maqlub għal traduttur Frankofoniku meta jsib ruħu barra dawn l-Istituzzjonijiet traduttriċi fejn il-Franċiz huwa użat sew filħajja ta’ kuljum.
Għalhekk huwa ta’ benefiċċju għal dawk it-tradutturi kollha li jittraduċu mill-Franċiż lejn il-lingwa materna tagħhom illi jien nippreżentalhom analiżi komparattiva li għandha x’taqsam mal-kliem t’għaqda semantiċi-loġiċi li hemm fis-sentenzi u fid-diskors li jinstabu f’tekst oriġinali u fid-diversi traduzzjonijiet tiegħu. Jien ser nillimita l-analiżi tiegħi għal erba’ lingwi: tnejn minnhom, jiġifieri l-Ingliż u l-Franċiż huma żewġ ilsna li jaħdmu bihom it-tradutturi u li jintużaw b’mod mhux l-istess mit-tmienja u għoxrin pajjiż tal-Unjoni Ewropea, filwaqt li t-tnejn l-oħra li jien ser insejħilhom ilsna żgħar, jiġifieri t-Taljan u l-Malti, fejn it-tieni wieħed huwa relattivament żgħir
•••
modeste quant à son usage que le premier, sont deux idiomes d’arrivée seulement.
Comme document de travail nous avons choisi de travailler sur un texte relativement très récent (il a été rendu public le 11 octobre 2012 et porte le numéro d’identification JOIN (2012) 28 final), pris en charge par la Commission européenne. Il s’appelle : Rapport Conjoint au Parlement Européen, au Conseil, au Comité Économique et Social Européen et au Comité des Régions («Mise en œuvre du programme d’action pour le soutien à la démocratie dans le cadre des relations extérieures de l’UE»). La version française renferme onze pages en tout tandis que les autres langues ont chacune une page de moins. Notre objectif est d’examiner en détail l’usage des connecteurs afférant au but / finalité dans les quatre langues mentionnées ci-dessus. Nous verrons quels sont les moyens linguistiques, non forcément les mêmes, utilisés par toutes les langues en question dans l’expression du but/finalité. Ce travail comparatif jettera aussi de la lumière sur l’universalité ou non de ces mêmes connecteurs sémanticologiques utilisés dans les quatre langues sous analyse, ce qui nous amènera à nous apercevoir du génie d’une langue donnée : une langue n’est pas forcément le calque d’une autre quant à l’usage que chacune d’elles fait des connecteurs relatifs à une thématique commune, quoiqu’une fidélité traductionnelle doive y être maintenue! Cette problématique du but / finalité nous permettra (ou bien à d’autres chercheurs) par la suite, dans d’autres communications à part, de traiter intraphrastiquement et dans le discours des autres articulateurs/connecteurs sémantico-logiques, tels que la cause, la conséquence, la condition ou l’hypothèse, la concession ou l’opposition ou la restriction, la comparaison … Une présentation théorique courte qui sert d’entrée pour le connecteur sous analyse précédera l’analyse proprement dite de textes sélectionnés. Un travail de synthèse avec la possibilité d’un tableau récapitulatif clôturera notre communication. Une bibliographie viendra compléter cette dernière.
Présentation théorique
Laurent Roussarie et alii (2006, en exergue) proposent la définition suivante des connecteurs : «Les connecteurs sont des éléments de vocabulaire des langages de logique formelle et symbolique (comme le calcul propositionnel ou le calcul des prédicats). Ils font partie de ce que l’on appelle constantes logiques de ces langages. On peut les envisager soit du point de vue de leurs propriétés structurelles (c’est-àdire syntaxiques ou formelles), soit du point de vue de leurs propriétés sémantiques. Ces deux approches sont bien plus complémentaires que concurrentes,… Dans les deux cas, les connecteurs se définissent sous forme de fonctions». Dans la première perspective structurelle , nous
•••
ħafna fl-użu tiegħu meta mqabbel mat-Taljan, huma żewġt ilsna li wieħed jittraduċi fihom biss.
Għażilt, bħala dokument li ser naħdem fuqu, tekst li huwa relattivament riċenti (dan it-tekst li għandu n-numru ta’ identifikazzjoni JOIN 28 (2012) 28 finali, ġie ppubblikat fil-11 t’Ottubru 2012), liema tekst ħadet ħsiebu ilKummissjoni Ewropea. Dan jismu: Ir-Rapport Konġunt tal-Parlament Ewropej, tal-Kunsill, tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropej u tal-Kumitat tar-Raġjuni (“L-Implimentazzjoni Tal-Programm T’Azzjoni Għall-Għajnuna TadDemokrazija Fil-Qasam Tar-Relazzjonijiet Esterjuri Mal-UE”). Il-verżjoni Franċiża ta’ dan id-dokument fiha ħdax-il paġna b’kollox filwaqt li l-lingwi l-oħra fihom faċċata inqas. L-oġġettiv iffissat minni huwa li neżamina fid-dettall l-użu tal-kliem t’għaqda li għandu x’jaqsam mal_għan/l-iskop_ u dan ser isir fuq l-erba’ lingwi memmija hawn fuq. Sejjer neżamina liema huma l-mezzi lingwistiċi, li mhumiex bilfors l-istess f’kollha kemm huma, li jintużaw sabiex jesprimu l-għan/l-iskop. Dan ix-xogħol komparattiv ser jixħet ukoll dawl fuq l-universalità jew le ta’ dawn l-istess kliem t’għaqda semantiċi-loġiċi fl-ambitu tal-erba’ lingwi li qed nanalizza. Dan iwassalni sabiex ninduna bil-mod li bih lingwa tesprimi ruħha: lingwa mhux bilfors timita oħra fejn għandu x’jaqsam l-użu li kull waħda minnhom tagħmel talkliem t’għaqda li huma relatati ma’ tema komuni, għalkemm hu mistenni li tinżamm traduzzjoni eżatta ta’ xulxin! Din il-problematika li titratta l-għan/l-iskop tippermettili (jew lil riċerkaturi oħrajn), wara dan, f’artikli oħrajn apparti, li nagħmel/jagħmlu studju fuq kliem oħrajn semantiċi-loġiċi li jservu t’għaqda fis-sentenzi u fid-diskors, bħalma ngħidu aħna dawk li jesprimu l-kawża , l-konsegwenza , il-kundizzjoni jew l-ipoteżi , il-konċessjoni jew l-oppożizzjoni jew ir-restrizzjoni , ix-xebh… Preżentazzjoni teoretika qasira, li ser isservi bħala Introduzzjoni għall-kelma t’għaqda li qed tiġi studjata, ser tidher qabel l-analiżi nnifisha li ser issir tat-testi magħżula. Fl-għeluq ta’ dan l-artiklu nsibu xogħol ta’ sinteżi, bil-possibiltà ta’ tabella li tiġbor kollox ġewwa fiha. Issegwi fl-aħħar tiegħu biblijografija li tagħlaq ix-xogħol.
Il-Preżentazzjoni Teoretika
Laurent Roussarie u oħ rajn (2006, f’iskrizzjoni fil-bidu ta’ ktieb/kapitlu) qed jipproponu din id-definizzjoni tal-kliem t’għaqda: “Dawn il-kliem t’għaqda huma elementi tal-vokabularju tal-lingwaġġi li għandhom loġika formali u simbolika (bħalma hija l-estimazzjoni fis-sentenzi jew dik fil-predikattivi). Huma jagħmlu parti minn dik li aħna nsejħu kostanti loġiċi ta’ dawn il-lingwaġġi. Wieħed jista’ iħares lejhom jew mill-angolu ta’ proprjetajiet strutturali tagħhom (jiġifieri minn angolu sintattiku jew formali), jew mill-angolu ta’ proprjetajiet semantiċi tagħhom. Dawn iż-żewġ angoli li wieħed qed iħares lejhom huma aktar komplimentari għal xulxin milli kompetittivi, … Fiż-żewġ każijiet imsemmija, il-kliem t’għaqda huma definiti bħala funzjonijiet ”. Wieħed
•••
trouvons les connecteurs coordonnateurs tels que : mais , ou , et , ni… ni , car etc. et les connecteurs translateurs ou subordonnateurs , tels que : parce que , vu que , quand/lorsque , chaque fois que etc., en somme, tous les outils linguistiques qui mettent deux propositions données soit sur le même plan soit l’une subordonnée à l’autre. Ces derniers types de connecteurs sont soit explicitement exprimés, appelés hypotaxes , soit implicitement exprimés, appelés parataxes. Dans la deuxième perspective sémantique , l’accent est mis davantage sur la valeur de vérité d’une formule complexe que démontrent, moyennant des valeurs de vérité, des formules plus simples qui la sous-tendent. Vu dans cette perspective, un connecteur logique constitue une fonction ou une fonction de vérité. Dans le présent travail, nous nous intéresserons au connecteur sémantico-logique du but/finalité comme annoncé dans l’introduction.
Ces connecteurs peuvent se voir attribuer d’autres propriétés, outre celles évoquées ci-dessus. Nous avons les connecteurs pragmatiques , les connecteurs énonciatifs ainsi que les connecteurs discursifs. Sans entrer dans le détail de chacune des catégories des connecteurs, nous sommes en mesure de les définir hic et nunc en donnant des exemples qui les illustrent. Concernant les premiers types, Reboul et Moeschler (1988, p. 77) les définissent comme suit : «Un connecteur pragmatique est une marque linguistique, appartenant à des catégories grammaticales variées (conjonctions de coordination, de subordination, adverbes/locutions adverbiales…), qui (a) articule des unités linguistiques maximales ou des unités discursives quelconques, (b) donne des instructions sur la manière de relier ces unités et (c) impose de tirer de la connexion discursive des conclusions qui ne seraient pas tirées en leur absence […]». «Cette définition attribue trois caractéristiques aux connecteurs pragmatiques, concernant leur domaine , la nature de leur contenu et les effets de leur usage». Ces auteurs donnent un exemple classique où le connecteur mais dans : «Il fait beau, mais j’ai envie de rester à la maison», rappelle le domaine. En effet, dans cette perspective, « mais articule deux propositions indépendantes, il fait beau et le locuteur a envie de rester à la maison» ; «ce même connecteur rappelle la nature du contenu où mais introduit un contraste entre les conclusions que le locuteur invite le destinataire à tirer, à savoir le beau temps est une raison de sortir et avoir envie de rester à la maison est une raison de ne pas sortir». La 3e caractéristique des connecteurs, qui concerne les inférences cognitives ou contextuelles ,^1 est illustrée par le même exemple sans connecteur. En d’autres termes, nous pouvons énoncer, quant à la 3e caractéristique, que des inférences pourraient être faites en l’absence du connecteur qui les sous-tend. (Consulter parallèlement supra la notion de parataxe où figure la notion de sous-entendu au niveau structurel). Dans un résumé de l’ouvrage de Reboul et Moeschler, ( op. cit. ,) on écrit le suivant en vue de différencier entre une analyse pragmatique et une analyse discursive. (Voir cette dernière infra ) : «Cet ouvrage constitue à la fois une critique sévère de l’approche la plus couramment adaptée sur le discours,
•••
isib, fl-ewwel perspettiva strutturali , il-kliem t’għaqda li jgħaqqdu sentenzi ma’ xulxin, bħalma ngħidu aħna: iżda, jew, u, la… u lanqas , għax = car eċċ u l-kliem t’għaqda li jagħmlu sentenza tiddependi minn oħra , bħalma huma għax = parce que , minħabba li/billi/peress li, meta (= quand/lorsque) kull darba li eċċ, insomma, dawk l-elementi kollha lingwistiċi li jew ipoġġu żewġ sentenzi fuq l-istess livell jew ipoġġuhom waħda tiddependi mill-oħra. Dawn l-aħħar tip ta’ kliem t’għaqda jiġu espressi jew b’mod espliċitu, li jissejjaħ ipotassi , jew b’mod impliċitu, li jissejjaħ paratassi. Fit-tieni perspettiva semantika , issir aktar enfasi fuq il-valur ta’ verità ta’ formulazzjoni kumplessa li tiġi murija hekk permezz ta’ valur ta’ verità minn xi formulazzjonijiet ta’ sentenzi aktar sempliċi li jirfduha. Minn dan l-angolu, kelma t’għaqda loġika tikkostitwixxi funzjoni jew funzjoni ta’ verità. F’dan ix-xogħol preżenti, ser ninteressa ruħi fil-kelma t’għaqda semantikaloġika li tesprimi l-għan/l-iskop bħalma għedt fl-Introduzzjoni.
Wieħed jista’ jattribwixxi lill-kliem t’għaqda proprjetajiet oħrajn, minbarra dawk imsemmija hawn fuq. Wieħed isib il-kliem t’għaqda pragmatiċi, dawk tatTlissina kif ukoll dawk tad-Diskors. Mingħajr ma noqgħod nidħol fid-dettall ta’ kull waħda mill-kategoriji tal-kliem t’għaqda, jien lest li nagħti hawn u issa definizzjoni tagħhom billi nagħti eżempji li jispjegawhom. Reboul u Moeschler (1988, p. 77), f’dak li għandu x’jaqsam ma’ dawk tal-ewwel, qalu hekk dwarhom: “Kelma t’għaqda fil-qasam pragmatiku hija marka lingwistika, li tagħmel parti minn kategoriji grammatikali varjati (konġunzjoni ta’ koordinament, ta’ subordinazzjoni, avverbji/lokuzzjonijiet avverbjali…), li (a) tindika b’mod ċar xi unitajiet lingwistiċi massimali jew xi unitajiet diskursivi, huma liema huma, li (b) tagħti istruzzjonijiet fuq kif tgħaqqad flimkien dawn l-unitajiet u (ċ) li timponi li tasal, minn din il-kelma t’għaqda fid-diskors, għall-konklużjonijiet li ma jistgħux jittieħdu fl-assenza ta’ dal-kliem t’għaqda […]”. “Did-definizzjoni tattribwixxi tliet karatteristiċi lill-kliem t’għaqda pragmatiċi, li jirrigwardjaw il_qasam, in-natura tal-kontenut_ u l-effetti tagħhom fl-użu li jsir minnhom”. Dawn l-awturi jagħtu eżempju klassiku fejn il-kelma iżda fis-sentenza: “Qed jagħmel temp sabiħ, iżda għandi aptit nibqa’d-dar”, tfakkarna fil-qasam t’użu tagħha. Infatti, f’din il-perspettiva, iżda tindikalna b’mod ċar żewġ sentenzi indipendenti, Qed jagħmel temp sabiħ u l-kelliem għandu aptit jibqa’ d-dar ” ; “din l-istess kelma t’għaqda iżda tfakkarna fin-natura tal-kontenut tagħha fejn hija toħloq kuntrast bejn il-konklużjonijiet li bihom il-kelliem qed jistieden lillinterlokutur li jieħu, jiġifieri t-temp sabiħ hija raġuni għalih biex joħroġ u għandu aptit li jibqa’ d-dar hija raġuni biex ma joħroġx”. It-tielet karatteristika ta’ kliem t’għaqda, li tikkonċerna l-inferenzi konjitivi jew kontestwali ,^1 hija murija millistess eżempju, iżda mingħajr ma fiha kelma t’għaqda. Fi kliem ieħor, jien nista’ ngħid, fejn tidħol it-tielet karatteristika, li l -inferenzi għandhom imnejn isiru mingħajr ma jkun hemm kelma t’għaqda li ssostnihom. (Ikkonsultaw b’mod parallelu aktar ’il fuq in-nozzjoni ta’ paratassi fejn hemm in-nozzjoni ta’ inferenza fuq il-livell strutturali). F’rijassunt tax-xogħol ta’ Reboul u Moeschler, ( op.cit. ,) inkiteb dan li ġej sabiex issir differenza bejn l-analiżi pragmatika u dik tadDiskors. (Araw dan tal-aħħar iktar ’il quddiem): “Dan ix-xogħol jikkostitwixxi
•••
l’ANALYSE DE DISCOURS, et la défense et l’illustration d’une stratégie d’analyse alternative, la pragmatique du discours. Nous rejetons l’hypothèse selon laquelle le DISCOURS serait une unité linguistique au même titre que la phrase. Nous montrons que les problèmes traditionnellement traités par l’ANALYSE DE DISCOURS (anaphores discursives, connecteurs, temps verbaux) sont traités plus efficacement dans le cadre d’une théorie de la pertinence et que l’interprétation du discours met en jeu les mêmes principes pragmatiques que l’interprétation des énoncés. Il n’y a donc pas de raison de continuer à défendre une discipline spécifique pour le discours, dont l’interprétation s’insère tout naturellement dans le cadre de la pragmatique».
Quant aux connecteurs énonciatifs , O. Ducrot et alii. (1980, ch.3) fournissent la définition suivante en les illustrant par deux exemples différenciant entre fait et énonciation. «(a) Pierre est là, mais Jean ne le verra pas» , permet à O. Ducrot et alii. ( op.cit., ) de donner la paraphrase suivante : «Le fait que Pierre soit là pourrait amener à penser que Jean va rencontrer Pierre, mais malgré cela, la rencontre n’aura pas lieu», où d’après O. Ducrot et alii. ( op.cit., ) « mais relie des contenus décrivant des faits (un fait avéré et un fait à venir)» ; «(b) Pierre est là , mais ça ne regarde pas Jean» , où O. Ducrot et alii. ( op.cit., ) proposent le raisonnement suivant : «C’est l’acte de parole que j’accomplis en parlant à mon destinataire de la présence de Pierre qui risquerait de l’amener à penser qu’il peut aussi en avertir Jean, et, ce à quoi je m’oppose. C’est cette conclusion que le destinataire peut tirer de mon énonciation», d’où par contraste avec le premier mais , ici ce dernier «oppose un acte de parole ( l’annonce de l’énonciateur je à son allocutaire de la présence de Pierre) à un autre acte ( la demande de l’énonciateur à son allocutaire de ne pas prévenir Jean de la présence de Pierre)». Ce deuxième exemple de O. Ducrot et alii. ( op. cit., ) est qualifié d’ énonciatif car il inscrit son 2e acte de parole ( la demande du premier enjointe au deuxième de ne pas prévenir Jean de l’arrivée de Pierre) dans une force illocutoire absente («Moi, le locuteur, je m’oppose au fait mentonné ci-dessus») du premier exemple témoignant d’un fait futur («Jean ne verra pas Pierre»).
Enfin, nous pouvons signaler la présence des connecteurs discursifs qui constituent une étude proche de la précédente, mais avec une orientation différente : celle afférant à la structuration du discours. Dans ce domaine relatif à la texture du texte/discours, nous pouvons signaler l’approche d’E. Roulet (1985, p. 123-140.) qui consiste à «voir dans le connecteur un ensemble de marques jouant un rôle dans la signalisation de la structure du discours». Les fonctions des connecteurs, regroupées dans différentes catégories, peuvent être de type argumentatif ou non argumentatif, tel que car, parce que , puisque , 2 vu que/étant donné que …, de type contreargumentatif, tel que mais , quand même , tout de même , contrairement à , or …,
•••
fl-istess waqt analiżi ħarxa tal-approwċ l-aktar adattat b’mod kurrenti tadDiskors, l-ANALIŻI ta’ DISKORS, u d-difiża kif ukoll it-turija ta’ strateġija alternattiva li hija dik tal-pragmatika tad-Diskors. Jien nirrifjuta li nagħraf l-ipoteżi li skont hija d-DISKORS jista’ ikun unità lingwistika mqiegħda fuq l-istess livell tas-sentenza. Ser nuri li l-problemi li tradizzjonalment jaqgħu taħt l-ANALIŻI ta’ DISKORS (anafori diskursivi, kliem t’għaqda, Tempi verbali) jitqiegħdu b’mod l-aktar effiċjenti fil-qasam tat-teorija tal-Pertinenza kif ukoll nuri li l-interpretazzjoni tad-Diskors tuża fl-analiżi tagħha l-istess principji pragmatiċi bħal dawk li jsiru fuq is-sentenzi. M’hemmx allura raġuni għalfejn wieħed ikompli jiddefendi dixxiplina speċifika tad-Diskors, li l-interpretazzjoni tagħha tidħol b’mod naturali fil-qasam pragmatiku”.
F’dak li għandu x’jaqsam ma’ kliem t’għaqda fit-Tlissina , O. Ducrot u alii. (1980, kap.3) jagħtu did-definizzjoni billi juru dan b’żewġ eżempji li jagħmlu differenza bejn il-fatt u t-Tlissina. Dis-sentenza: (a) “ Pietru qiegħed hawn, iżda Ġanni mhux ser jarah ” iġġiegħel lil O. Ducrot u alii. ( op.cit., ) jagħmlu din ilparafrażi tagħha: “Il-fatt li Pietru jinstab hawn għandu mnejn tagħti lok lil wieħed x’jaħseb li Ġanni ser jiltaqa’ ma’ Pietru, iżda minkejja dal-fatt, il-laqgħa mhux ser issir”, fejn skont O. Ducrot u alii. ( op.cit., ) “ iżda tgħaqqad żewġ kontenuti li jiddiskrivu fatti (fatt li sar u ieħor li għad irid jiġi)”. Is-sentenza (b) “ Pietru qiegħed hawn, iżda dan ma jinteressax lil Ġanni ”, fejn O. Ducrot u alii. ( op.cit., ) jipproponu dan ir-raġunament. “Huwa l-att tal-lingwaġġ li jien qed neżegwixxi meta ngħid lill-interlokutur tiegħi bil-preżenza ta’ Pietru li għandu mnejn qed jirriskja li jġiegħel lill-interlokutur jaħseb li jista’ javża wkoll lil Ġanni bil-preżenza ta’ Pietru, u, li jien qed nopponi dan il-fatt. Hija din il-konklużjoni li l-interlokutur jista’ jiġbed mit-tlissina tiegħi”, fejn b’kuntrast mal-ewwel iżda , hawnhekk, din tal-aħħar “tikkuntrasta att tal-lingwaġġ ( it-tħabbira tal-lokutur jien lill-interlokutur bil-preżenza ta’ Pietru) ma’ att tal-lingwaġġ ieħor ( it-talba tal-kelliem lill-interlokutur tiegħu biex ma javżax lil Ġanni dwar il-fatt li Pietru qiegħed hawn)”. Wieħed jista’ isejjaħ dan it-tieni eżempju ta’ O. Ducrot u alii. bħala wieħed li jappartjeni għat-Tlissina għax huwa jdaħħal dan it-tieni att tallingwaġġ ( it talba tal-ewwel ordnata lil dak tat-tieni biex ma javżax lil Ġanni bil-preżenza ta’ Pietru) f’forza llokutorja li ma tidhirx (“Jien, il-kelliem qed nopponi dan il-fatt hawn fuq imsemmi) fl-ewwel eżempju li jagħti xhieda ta’ fatt li ser iseħħ fil-futur (“Ġanni mhux ser jara lil Pietru”).
Fl-aħħar, jien nista’ nuri l-preżenza tal-kliem t’għaqda fid-Diskors li jikkostitwixxu studju qrib ħafna ta’ dak ta’ qablu, iżda b’orjentazzjoni differenti: dik li għandha x’taqsam mal-istrutturazzjoni tad-Diskors. F’dan il-qasam li għandu x’jaqsam man-nisġa tat-Tekst/Diskors, jien nista’ nuri l-metodu ta’ E. Roulet (1985, pp. 123-140) li jikkonsisti f’li “wieħed jara fil-kliem t’għaqda t-totalità ta’ marki li għandhom l-irwol li juru kif inhi magħmula l-istrutturazzjoni tad-Diskors”. Ilfunzjonijiet ta’ dawn il-kliem t’għaqda, li tpoġġew f’kategoriji differenti, jistgħu jkunu tat-tip argumentattiv jew mhux argumentattiv, bħalma ngħidu aħna sabiex ( car u parce que ) , minħabba li/billi/peress li,^2 vista l-fatt li , …, tat-tip argumentattiv
•••
de type consécutif, tel que ainsi , aussi , 3 alors , d’où , de ce fait , de là …,^4 de type réévaluatif, tel que en fin de compte/tout compte fait , finalement/enfin/ après tout …. M. Riegel et alii. (3e éd., 2004, p. 616) ont leur mot à dire sur ces connecteurs : «Dans l’enchaînement linéaire du texte, les connecteurs sont des éléments de liaison entre des propositions ou des ensembles de propositions; ils contribuent à la structuration du texte en marquant des relations sémantico-logiques entre les propositions ( liages ) ou entre les séquences qui le composent ( empaquetages ). Pour rapprocher ou séparer les unités successives d’un texte, les connecteurs jouent un rôle complémentaire par rapport aux signes de ponctuation».
Étant donné que le corpus qui nous occupe est de nature spécialisée, en l’occurrence il s’agit d’un texte qui traite du soutien financier, politique, démocratique etc. que l’UE compte octroyer aux pays de son voisinage, notre analyse a trait plutôt aux connecteurs sémantiques, et jusqu’à une certaine mesure discursifs. Les premiers évoqués supra se placent plutôt dans une étude syntaxique/formelle des énoncés et phrases, alors que les études pragmatico-énonciatives sont à repérer facilement dans les textes pragmatiques. 5 Les connecteurs discursifs ont une haute fréquence d’emploi tant dans ces derniers textes que dans les textes spécialisés. Dans ce document de dix à onze pages, nous nous intéresserons aux articulateurs marquant le but / finalité ou la conséquence visée ou encore la causalité finale.^6 Comment définit-on le but / la finalité? Il représente ce que l’on cherche à obtenir ou à atteindre de loin ou de près, c’est en somme la conséquence visée. Bien que la cause soit asymétrique au but , elle s’y apparente dans le discours en employant quelquefois les mêmes connecteurs. (Voir dans la note 6 les arguments de F. Brunot (1922) à cet égard) :
Exs :
-
Elle travaille pour avoir un avancement. (exprimant un but ).
-
Elle a été félicitée pour avoir obtenu une bonne note en linguistique française. (exprimant une cause ).
-
Pour quelle raison s’est-il absenté de l’école, hier? ( cause et but à la fois).
La cause qui voit l’effet réalisé remonte des effets aux causes, alors que le but, que l’effet ait lieu ou non, est vu comme une visée , comme une cible. Comme nous le verrons plus loin lors de l’analyse des textes de l’UE, le but est exprimé par le subjonctif, alors que la cause par l’indicatif en phrases subordonnées. (Voir encore une fois note 6). Nous noterons également dans les exemples puisés dans le texte spécialisé que, quant à l’expression du but , nous trouverons immanquablement une référence à un sujet + animé / + humain ou jouissant de raison.
•••
bil-kontra bħalma ngħidu aħna iżda/però, madankollu, kuntrarjament għal(l-), issa ser… , tat-tip li juru konsegwenza, bħalma huma b’hekk, b’dan ifisser,^3 allura, b’dal-fatt, minn hawn …,^4 tat-tip li jerġgħu jeżaminaw il-fatt, li huma fl-aħħar millaħħar, wara li għarbilt/wiżint kollox, finalment, wara kollox … M. Riegel u alii. (fit-3o Edizz. tal-2004, p. 616) għandhom xi jgħidu fuq dawn il-kliem t’għaqda: “Filkonkatenazzjoni lineari tat-tekst, il-kliem t’għadqa huma elementi li jgħaqqdu sentenzi jew it-totalità tagħhom; huma jikkontribwixxu għall-istrutturazzjoni tat-tekst billi jservu ta’ marki għar-relazzjoniet semantiċi-loġiċi bejn is-sentenzi ( għaqda ta’ bejn żewġ sentenzi ) jew bejn sekwenzi li jikkomponu tekst ( għaqda ta ’ bejn ħafna sentenzi marbutin ma’ xulxin ). Sabiex wieħed iressaq jew ibiegħed is-sentenzi suċċessivi ta’ tekst ma’/minn xulxin, wieħed iqis li dawn il-kliem t’għaqda għandhom l-irwol komplimentari meta jitqabblu mal-punteġġjatura”.
Minħabba l-fatt li l-ġabra ta’ sentenzi li għandi f’idejja hija ta’ natura speċjalizzata, jiġifieri huwa tekst li jittratta l-għajnuna finanzjarja, politika, demokratika eċċ li l-UE beħsiebha tagħti lill-pajjiżi viċini tagħha, l-analiżi tiegħi għandha x’taqsam pjuttost mal-kliem t’għaqda semantiċi, u sa ċertu punt ma’ dawk diskursivi. Dawk tal-ewwel li jissemmew aktar ’il fuq jitpoġġew aktar fi studju sintattiku/formali tas-sentenzi, filwaqt li dawk li għandhom x’jaqsmu mal-Pragmatika u mat-Tlissina jinstabu faċilment fit-testi pragmatiċi.^5 Ilkliem t’għaqda tad-Diskors jintużaw ħafna kemm f’dawn it-testi tal-aħħar kif ukoll fit-testi speċjalizzati. F’dan id-dokument li fih minn għaxra sa ħdax-il faċċata, jien ser ninteressa ruħi għall-analiżi tal-kliem t’għaqda li juru l-għan/liskop jew il-konsegwenza li twassal għal għan jew inkella l-kawża finali.^6 Kif jiġi definit l-għan/l-iskop? Huwa jirrappreżenta dak li wieħed ifittex li jakkwista jew dak li jrid jasal għalih fil-bogħod jew fil-qrib, huwa fuq kollox il-konsegwenza li twassal għal għan. Għalkemm il-kawża hija asimetrika mal-għan , hija tixbhu fid-diskors billi tuża minn xi daqqiet l-istess kliem t’għaqda (Araw fin-nota numru 6 l-argumenti ta’ F. Brunot (1922) f’dan ir-rigward):
Eżempji:
-
Hija taħdem sabiex tieħu promozzjoni (kelma t’għaqda li tesprimi l-għan ).
-
Ferħilha/ferħitilha/ferħulha għaliex ġabet marka tajba fil-lingwistika Franċiża (kelma t’għaqda li tesprimi l- kawża ).
-
Għal-liema raġuni ma marx l-iskola, ilbieraħ? (kelma t’għaqda li tesprimi kemm il-kawża kif ukoll l-għan ).
Il-kawża li tara li jirrealizza ruħu l-effett titlaq mill-effetti għall-kawża , filwaqt li l għan , iseħħ jew ma jseħħx l-effett, huwa kkunsidrat bħala viżjoni , bħala target. Bħalma ser nuri aktar ’il quddiem waqt l-analiżi tat-testi tal-UE, is-Suġġontiv jesrimi l-għan , filwaqt li l-Indikattiv jesprimi l-kawża fis - sentenzi subordonati. (Erġgħu araw in-nota numru 6). Wieħed jinnota wkoll li fl-eżempji li ħadt mit-tekst speċjalizzat illi fl-espressjoni li turi l-għan, wieħed ser jiltaqa’ żgur ma’ referenza għal suġġett immarkat + animat/+ uman jew li huwa mogħni b’sens ta’ raġuni.
•••
Analyse de textes sélectionnés
L’analyse que nous ferons ici consiste en premier lieu à identifier la nature sémantique dans laquelle sont classés les différents connecteurs du but figurant dans les quatre langues. Nous noterons, le cas échéant, si pour un/ des connecteur(s) donné(s), une langue en particulier s’écarte du connecteur du but communément utilisé par les autres en se faisant neutraliser par l’expression des autres moyens linguistiques ne se rapportant pas au but , sans pour autant qu’elle recoure à une infidélité traductionnelle. Vient ensuite une analyse du cadre syntaxique où se placent tous les moyens linguistiques du but figurant dans chaque langue.
L’unité lexicale du but la plus usitée dans les quatre langues est de loin pour (fr.), for (angl.), di/per (ital.) et għal(l- ) (malt.). Elle est classée dans la catégorie sémantique du but ainsi que dans celle de la cible et de l’objectif. Dans la majorité des cas, elle est suivie d’un SN explicite ou d’un verbe à l’infinitif (explicite/implicite) comme dans les exemples : «Mise en œuvre du programme d’action pour le soutien à la démocratie…».^7 (p. 1), (= en vue de (procéder au,…) …); => “Implementation of the Agenda for action on Democracy…”, ( idem ), (= in order to (take,…)… ); => “Attuazione dell’agenda per l’azione di sostegno alla democrazia…”. ( idem ), (= in vista di/per (fare,…) …); => “L-implimentazzjoni tal-Aġenda għall- azzjoni dwar l-Appoġġ għad-Demokrazija…”. ( idem ), ( bil-ħsieb li (issir,…) …).^8 D’autres exemples renforçant nos arguments sont les suivants :
-
«l’importance du dialogue, … pour garantir une réelle appropriation…». (§1., p. 2) → un infinitif explicite.
-
«une valeur ajoutée pour les dialogues et la programmation, notamment pour la programmation conjointe…». (§2.2., p. 4) → verbes à l’infinitif implicites ( pour faire … organiser / faire … (deux fois)). =>
-
“Value added for dialogues and programming, including joint programming…”. (§2.2., p. 3) → verbes à l’infinitif implicites ( to do ou to organize ou to carry out …). =>
-
“Valore aggiunto per i dialoghi e programmazione, in particolare la programmazione congiunta…”. ( idem ) → : ( per fare / organizzare …). =>
-
“Valur miżjud għal djalogi u programmazzjoni, inkluża l-programmazzjoni konġunta…”. ( idem ) → (verbes implicites conjugués : biex isiru/jiġu organizzati … = pour faire / organiser …).
Le pour français dénotant le but peut se voir remplacer par ses équivalents interlingaux, outre ceux communément utilisés dans la traduction. En lieu et place de pour français figurant dans les deux premières phrases supra , on trouve : “• the importance of dialogue, partnership… with a view to true country ownership”. (§1., p. 2)); => “• l’importanza del dialogo, del partenario…
•••
L-Analiżi tat-Testi Magħżula
L-analiżi li ser nagħmel hawn tikkonsisti li l-ewwelnett nidentifika n-natura semantika li fiha jiġu kklassifikati l-kliem t’għaqda differenti tal-għan li jidhru flerba’ lingwi. Ser ninnota, f’każ li jkun hemm bżonn, jekk għal xi wieħed jew aktar minn wieħed minn dawn il-kliem t’għaqda, lingwa inpartikulari ma tużax kelma jew kliem t’għaqda tal-għan li t/jintuża/w b’mod komuni mil-lingwi l-oħra, u dan billi tiġi/jiġu nnewtralizzata/i b’espressjoni ta’ mezzi oħra lingwistiċi li m’għandhomx x’jaqsmu mal-għan , mingħajr ma għaldaqstant hija tirrikorri għal traduzzjoni mhux eżatta tal-oriġinal. Issir imbagħad analiżi tal-qasam sintattiku fejn jinstabu l-mezzi kollha lingwistiċi tal-għan li jidhru f’kull lingwa.
L’unità lessikali l-aktar użata li tesprimi l-għan fl-erba’ lingwi hija, m’għandniex xi ngħidu, pour (fil-Franċiż), for (fl-Ingliż), di/per (fit-Taljan) u għal(l-) (fil-Malti). Din tiġi kklassifikata fil-kategorija semantika li tesprimi l-għan kif ukoll f’dik li tesprimi t-target u l-oġġettiv. Fil-maġġor parti tal-każijiet, hija jkollha warajha SN espliċitu jew verb fl-Infinittiv (li jidher/li ma jidhirx) bħalma sejrin naraw f’dawn l-eżempji: «Mise en œuvre du programme d’action pour le soutien à la démocratie… ».^7 (p. 1), (= en vue de (procéder au,…) …)… (= għal(l)-… ); => “Implementation of the Agenda for action on Democracy…”. ( idem ), (= in order to(take,…) … (= sabiex); => “Attuazione dell’agenda per l’azione di sostegno alla democrazia…”. ( idem ), (= in vista di (fare,…) (= b’vista li, …); => “L-implimentazzjoni tal-Aġenda għall-Azzjoni dwar l-Appoġġ għad-Demokrazija…”. ( idem ), (bil-ħsieb li(issir,…) ). 8 Eżempji oħrajn li jsaħħu l-argumenti tiegħi huma dawn li ġejjin:
-
«l’importance du dialogue, … pour garantir une réelle appropriation…». (§1., p. 2) → verb fl-Infinitiv li jidher.
-
«une valeur ajoutée pour les dialogues et la programmation, notamment pour la programmation conjointe…». (§2.2., p. 4) → verbi fl-Infinittiv li ma jidhrux ( pour faire = biex isiru … u pour organiser/faire = biex jiġu organizzati/isiru … (darbtejn)). =>
-
“Value added for dialogues and programming, including joint programming…”. (§2.2., p. 3) → verbi fl-Infinittiv li ma jidhrux ( to do jew to organize jew to carry out …). =>
-
“Valore aggiunto per i dialoghi e programmazione, in particolare la programmazione congiunta…”. → ( idem ): ( per fare / organizzare …). =>
-
“Valur miżjud għal djalogi u programmazzjoni, inkluża l-programmazzjoni konġunta…”. → (verbi kkonjugati li ma jidhrux: biex isiru / jiġu organizzati …).
Il_pour_ Franċiż li jindika l-għan jistgħu jeħdulu postu kliem ekkwivalenti għalih fil-lingwi l-oħra, minbarra dawk użati b’mod komuni fit-traduzzjoni. Minflok pour li jidher fl-ewwel żewġ sentenzi t’hawn fuq, wieħed isib : “• the importance of dialogue, partnership… with a view to true country ownership”. (§1., p. 2); => “• l’importanza del dialogo, del partenario…
•••
nell’ottica di una vera titolarità nazionale”. ( idem ); => “• l-importanza taddjalogu, is-sħubija… bil-għan ta’ sjieda vera min-naħa tal-pajjiżi”. ( idem ). Cette même unité lexicale pour peut quelquefois correspondre à in order to/ to de l’anglais, à une forme subjonctive de l’italien et simplement à une unité lexicale banale du maltais. Voici des exemples illustrant notre propos :
Exs :
“The pilot exercise explored new and revised working modalities in order to deepen and to^9 develop…”. (§2.1., p. 3). => “L’esercizio pilota si è proposto di esplorare modalità di lavoro nuove o revedute che corrispondessero a…”. ( idem ). => “L-eżerċizzju pilota esplora modalitajiet ta’ ˙idma ġdida u reveduta sabiex jipprofondixxi…”. ( idem ).
Notez que l’italien recourt à une expression du subjonctif qui peut exprimer le but par deux biais : par la valeur d ’ une possibilité envisagée par l’UE équivalant ainsi à un verbe modal (celui qui rédige, le je/nous (les Parlement, Conseil européens…) a/ont voulu “che le modalità di lavoro… potessero corrispondere a…”) et par la valeur d’un souhait exprimé par ce(s) dernier(s). En faisant cela, l’italien est subjectif comparé aux deux autres langues où prévalent l’indicatif (renfermant une action future) et l’objectivité. Par conséquent, l’action de l’italien a moins de chance de se voir réaliser que celle des deux autres langues.
Cette même unité lexicale pour peut être intralinguistiquement relayée par une autre unité lexicale équivalente, normalement à statut de préposition ou de locution prépositive, venant compléter la cascade des unités lexicales du but exprimées formellement ou non.
Ex. :
«Cette aide est conçue pour protéger et ( pour → zéro) encourager le développement de la société civile dans le pays en vue de renforcer le rôle joué par cette dernière dans l’accélération de la marche vers…». (§3, pp. 5,6).
où dans dénote plutôt une durée → «… au cours de l’accélération…».
Il en va de même en anglais :
Ex. :
“This assistance is designed to protect and ( to → zéro ) foster civil society development in the country, with a view to strengthening its role in advancing the peace of…”.(§3., p. 5).
•••
nell’ottica di una vera titolarità nazionale”. ( idem ); => “• l-importanza taddjalogu, is-sħubija… bil-għan ta’ sjieda vera min-naħa tal-pajjiżi”. ( idem ). Din l-istess unità lessikali pour tista’ minn xi daqqiet tikkorrispondi għal in order to/to tal-Ingliż, għall-forma tasSuġġontiv fit-Taljan jew sempliċiment għall-unità lessikali komuni fil-Malti. Dawn huma eżempji li jsaħħuli kliemi:
Eżempji:
“The pilot exercise explored new and revised working modalities in order to deepen and to^9 develop…”. (§2.1., p. 3). => “L’esercizio pilota si è proposto di esplorare modalità di lavoro nuove o revedute che corrispondessero a…”. ( idem ). => “L-eżerċizzju pilota esplora modalitajiet ta’ ħidma ġdida u reveduta sabiex jipprofondixxi…”.( idem ).
Innutaw kif it-Taljan jirrikorri għall-espressjoni tas-Suġġontiv li jista’ jesprimi l-għan b’żewġ modi: bil-valur ta’ possibiltà li għandha f’moħħa li tagħmel l-Unjoni Ewropea li tista’ tiġi għaldaqstant ekkwivalenti ma’ verb modali (dak li qed jikteb, il-jien/l-aħna (l-Parlament/il-Kunsill Ewropew…) xtaq/u li l-modalità tax-xogħol potessero corrispondere a…) jew bil-valur ta’ x ewqa espressa minn dan tal-aħħar. It-Taljan, meta jagħmel hekk, huwa soġġettiv meta mqabbel maż-żewġ lingwi l-oħra fejn jispikkaw l-Indikattiv (li juri azzjoni futura) u l-oġġettività. Bħala konsegwenza, l-azzjoni tat-Taljan għandha inqas ċans li tirrejalizza ruħha minn dik taż-żewġ lingwi oħra.
Din l-istess unità lessikali pour tista’ teħodilha postha, ġewwa l-istess lingwa, unità lessikali oħra ekkwivalenti, li normalment tappartjeni għall-klassi ta’ prepożizzjoni jew ta’ lokuzzjoni prepożittiva, li tiġi tkompli s-sensiela ta’ unitajiet lessikali li jesprimu l-għan , espressi formalment jew le.
Eż.:
«Cette aide est conçue pour protéger et ( pour → żirow) encourager le développement de la société civile dans le pays en vue de renforcer le rôle joué par cette dernière dans l’accélération de la marche vers» (§3., pp. 5,6).
fejn dans = bit -…/ waqt it -… / matul it-… turi pjuttost medda ta’ żmien… → “… bit -/ waqt/matul (it-)tħaffif…”.
L-istess ħaġa tiġri fl-Ingliż:
Eż.:
“This assistance is designed to protect and ( to → żirow ) foster civil society development in the country, with a view to strengthening its role in advancing the peace of…”. (§3., p. 5).
•••
où in dénote aussi une durée → “… while advancing…”.
L’italien suit le même parcours que ceux du français et de l’anglais dans son expression équivalente :
Ex. :
- “Tale sostegno è diretto a proteggere e ( a → zéro) favorire lo sviluppo della società civile nel paese, in modo da rafforzare il ruolo svolto da quest’ultima nell’ accelerare del progresso verso…”. ( idem );
où nell’ équivaut à → “… mentre accelera…”.
Le maltais ne manque pas de suivre le modèle des trois autres langues supra :
Ex. :
- “Din l-assistenza hija mfassla biex tħares u ( biex → zéro) tħaddan żvilupp tas-soċjetà ċivili fil-pajjiż, bil - għan li l-irwol tagħha jiġi msaħħaħ bit -tħaffif tal-pass tad-demokrazija”.( idem )
où bit dénote le même phénomène temporel que supra → «… au cours de l’accélération …»
Les connecteurs employés pour dénoter le but en cascade tant en français, qu’en anglais, qu’en italien, qu’en maltais servent à signaler la présence de ce but trois fois de suite dans la phrase. Il est à constater un virement du connecteur originel vers l’expression d’ une durée à la fin des phrases des quatre langues. Partout, «le rôle de la société civile» (“its rôle” = “the rôle of the civil society”, et ainsi de suite dans les autres idiomes) évoquera la notion temporelle de durée et non pas celle de but (? «… pour qu ’on accélère la marche vers la démocratie»), où l’expression d’un procès en déroulement est sûrement de mise.
Un cas opposé au précédent se trouve illustré dans le sous-paragraphe 6.2. intitulé «Suivi des recommandations des missions … ». (p. 9-10), avec l’unique différence qu’ici, ce sont les trois autres langues qui s’éloignent de l’expression du but figurant en français. Alors qu’en français le but est doublement exprimé grâce à dans (p. 9) et par la suite moyennant tendant à (p.10), dans les trois autres le but disparaît pour laisser la place à un lien ne dénotant pas le but à cent pour cent comme c’est cas en français mais une conformité d’un phénomène à un autre ainsi que la manière dont … Voici les exemples des quatre langues respectivement :
•••
fejn in turi wkoll tul ta ’ żmien / ħin → “… while advancing…”.
It-Taljan fl-espressjoni tiegħu jieħu l-istess triq bħal dik tal-Franċiż u talIngliż.
Eż.:
- “Tale sostegno è diretto a proteggere e ( a → żirow) favorire lo sviluppo della società civile nel paese, in modo da rafforzare il ruolo svolto da quest’ultima nell’ accelerare del progresso verso…”. (§3., p. 5);
fejn nell’ hija l-ekkwivalenza ta’ medda ta’ żmien → “… mentre accelera…”.
Il-Malti ma jonqosx li jsegwi l-istess mudell tat-tliet lingwi l-oħra:
Eż:
- “Din l-assistenza hija mfassla biex tħares u ( biex → żirow) tħaddan żvilupp tas-soċjetà ċivili fil-pajjiż, bil - għan li l-irwol tagħha jiġi msaħħaħ bit -tħaffif tal-pass tad-demokrazija”.
fejn bit turi l-istess fenominu temporali bħal dak ta’ fuq → “… waqt ittħaffif…”.
Il-kliem t’għaqda użati waħda wara l-oħra biex juru l għan kemm fil-Franċiż, kif ukoll fl-Ingliż, fit-Taljan u anke fil-Malti qegħdin iservu biex jindikaw ilpreżenza ta’ dan l-għan tliet darbiet wara xulxin fis-sentenza. Wieħed għandu jinnota bdil fir-rotta tal-kelma t’għaqda oriġinali lejn espressjoni li turi tul ta ’ żmien / ħin lejn l-aħħar tas-sentenzi tal-erba’ lingwi. Kullimkien, “l-irwol tassoċjetà ċivili” («le rôle de la société civile», u nibqgħu sejrin hekk fil-lingwi l-oħra) tagħti n-nozzjoni temporali ta’ tul ta’ żmien/ħin u mhux dik ta’ għan (? “… sabiex wieħed iħaffef il-pass tad-demokrazija”), fejn insibu użata b’mod ċert l-espressjoni ta’ proċess li għadu għaddej.
Każ oppost għal dak ta’ qablu jinstab fis-sottoparagrafu 6.2. li jismu “Rakkomandazzjonijiet tas-segwita tal-Missjoni…”. (pp. 9-10), blunika differenza li hawn, huma t-tliet lingwi l-oħrajn li jitbiegħdu millespressjoni tal għan li tidher fil-Franċiż. Filwaqt li fil-Franċiż l-għan huwa doppjament espress permezz ta’ kemm dans (p. 9) kif ukoll wara, permezz ta’ tendant à , (p. 10), fit-tliet lingwi l-oħra, l-għan jegħeb biex iħalli postu għall-kelma t’għaqda li ma tesprimix l-għan mija fil-mija bħalma hu l-każ fil-Franċiż. iżda tesprimi l-konformità ta ’ fenominu ma’ ieħor kif ukoll tesprimi l-mod kif … Hawn taħt issibu l-eżempji fl-erba’ lingwi rispettivament:
•••
Exs :
-
«De plus en plus, les programmes d’appui à la démocratie sont conçus dans le respect des principes… (→ pour / afin de … respecter les principes). L’élément principal des rapports établis à l’issue des missions d’observation électorale… sont les recommandations détaillées et constructives tendant à l’amélioration…». (→ qui ont tendance à / ont pour but d ’ améliorer…). =>
-
“Increasingly, democracy support programmes are designed according to the principles… ( according to → propose la notion de conformité d’un élément A (= democracy support programmes) à un autre élément B (the principles), ne mettant pas foncièrement hors du propos le but ). The key feature of the EOM/EEM final reports is the detailed and constructive recommendations on how to improve…”. ( on how to → exprime la manière du déroulement du procès en n’excluant pas totalement le but du sens de surface). =>
-
“I programmi di sostegno alla democrazia sono concepiti sempre spesso secondo i principi… ( secondo → voir mêmes arguments supra ). La caratteristica fondamentale delle relazioni finali EOM/EEM è rappresentata dalle recomandazioni dettagliate e costruttive su come migliorare…”. ( s u come → même explication que celle de l’anglais). =>
-
“B’mod li qed jiżdied, il-programmi t’appoġġ għad-demokrazija huma mfassla skont il-prinċipji… ( skont → même raisonnement que ceux de l’anglais et de l’italien). Il-karatteristiċi ewlenin tar-rapport finali EOM/EEM huma r-rakkomandazzjonijiet dettaljati u kostruttivi dwar kif jista’ jitjieb…”. ( dwar kif → voir arguments supra proposés tant pour l’anglais que pour l’italien).
La catégorie sémantique du but peut être aussi marquée par la présence directe des substantifs prédicatifs, des verbes, des adjectifs-participes^10 ou bien par des connecteurs habituels. Face aux substantifs français balisant le but , tels que l’objectif aux §2.2., p. 3 et §4.3., p. 8 (deux fois de suite) et la cible (une approche ciblée ) au §4.3., p. 8 figurent leurs équivalents substantifs prédicatifs, verbaux ou les adjectifs-participes dans les trois autres langues :
« L’objectif^11 de cet état des lieux était d’établir un profit de…». (§2.2., p. 3); => “This mapping exercise was to be initiated with…” ( idem ); => “L’ obiettivo di questa mappatura era di determinare un profilo di…”. ( idem ); => “Dan l-eżercizzju ta’ identifikar kien sabiex ikun stabbilit ilprofil tad demokrazija…”. (= “Dan l-eżerċizju ta’ identifikar huwa li jkun stabbilit il-profil tad-demokrazija…” ( idem ).
«Le soutien à la démocratie sera l’un de ses quatre objectifs, une approche ciblée permettant…». (§4.3., p. 8); => “Democracy support will be one of the four objectives, with a targeted approach to…”. (§4.3., p. 7); => “Il
•••
Eżempji:
-
«De plus en plus, les programmes d’appui à la démocratie sont conçus dans le respect des principes… (→ sabiex/bil-għan li wieħed jirrispetta l-prinċipji). L’élément principal des rapports établis à l’issue des missions d’observation électorale… sont les recommandations détaillées et constructives tendant à l’amélioration…». (→ li għandhom tendenza/l-għan li jtejbu…). =>
-
“Increasingly, democracy support programmes are designed according to the principles… ( according to → qed tipproponi nozzjoni li tikkonforma element A (= democracy support programmes) ma’ element ieħor B (the principles), li ma teskludix radikalment mid- diskors l-għan ). The key feature of the EOM/EEM final reports is the detailed and constructive recommendations on how to improve…”. ( on how to → tesprimi l-mod/manjiera kif jisvolġi l-proġett u ma teskludix totalment l-għan mis-sens tas-sentenza tal-wiċċ). =>
-
“I programmi di sostegno alla democrazia sono concepiti sempre spesso secondo i principi… ( secondo → ara l-istess argumenti ta’ qabel). La caratteristica fondamentale delle relazioni finali EOM/EEM è rappresentata dalle recomandazioni dettagliate e costruttive su come migliorare…”. ( su come → l-istess spjegazzjoni bħal dik tal-Ingliż). =>
-
“B’mod li qed jiżdied, il-programmi t’appoġġ għad-demokrazija huma mfassla skont il-prinċipji…( skont → l-istess raġunament bħal dawk tal- Ingliż u tat-Taljan). Il-karatteristiċi ewlenin tar-rapport finali EOM/ EEM huma r-rakkomandazzjonijiet dettaljati u kostruttivi dwar kif jista’ jitjieb…”. ( dwar kif → ara fuq l-istess argumenti mogħtija kemm għall-Ingliż kif ukoll għat-Taljan).
Il-kategorija semantika tal-għan tista’ tiġi espressa wkoll billi jintużaw direttament xi nomi predikattivi, xi verbi, xi aġġettivi-partiċipji,^10 inkella xi kliem t’għaqda tas-soltu. Ħdejn in-nomi Franċiżi li juru l għan, bħalma ngħidu aħna l-oġġettiv li jinstab f’§2.2., p. 3 u f’§4.3., p. 8 (darbtejn wara xulxin) u t-target (approwċ ittargitjat ) f’§4.3., p. 8, insibu n-nomi predikattivi, il-verbi u l-aġġettivi-partiċipji fit-tliet lingwi l-oħra:
« L’objectif^11 de cet état des lieux était d’établir un profit de …». (§2.2., p. 3); => “This mapping exercise was to be initiated with…”. ( idem ); => “L’ obiettivo di questa mappatura era di determinare un profilo di…”. ( idem ); => “Dan l-eżercizzju ta’ identifikar kien sabiex ikun stabbilit ilprofil tad-demokrazija…” (= “Dan l-eżerċizzju ta’ identifikar huwa li jkun stabbilit il-profil tad-demokrazija…”) ( idem ).
«Le soutien à la démocratie sera l’un de ses quatre objectifs, une approche ciblée permettant…». (§4.3., p. 8); => “Democracy support will be one of the four objectives, with a targeted approach to…”. (§4.3., p. 7); => “Il sostegno
•••
sostegno alla democrazia rappresenterà uno dei quattri obiettivi, con un approcio mirato che…”. (même page qu’en anglais); => “L-appoġġ għad-demokrazija se jkun wieħed mill-erba’ għanijiet, b’appoġġ immirat biex …”. (même page qu’en anglais). Notez la double expression du but du maltais et de l’anglais ( immirat et biex ainsi que targeted et to ).
Face aux verbes français (verbes au présent et au participe présent dénotant le but) se tiennent leurs équivalents interlingaux contenant l’expression du but par un biais différent :
«C’est dans ce contexte que de nouvelles initiatives ont été lancées, visant , 12 pour commencer, les pays constituant le voisinage..». (§1., p. 2); => “As a result, new policy developments were initiated, starting in the Neighbourhood…”. ( idem ); => “Di conseguenza, sono state avviate nuove iniziattive ( cominciando dai paesi del vicino) che…”. ( idem ); => “Bħala riżultat, żviluppi ġodda talpolitika kienu mibdija , li jibdew fil-Viċinat”. ( idem ).^13
Une deuxième catégorie sémantique du but se fait représenter dans ce document par les sentiments du désir.^14 Ces variantes du but sont maintenues dans les quatre langues en recourant aux expressions des désirs / souhaits et des aspirations.
Voici des exemples marquant les désirs ou les souhaits :
- «Le présent rapport, […], fait suite à une demande formulée le 10 décembre 2010 par le Conseil qui souhaitait être tenu régulièrement informée…». (§1., p 2); => “This Joint Report, […] responds to a 10 December Council request for regular update…”. ( idem ); => “La presente relazione congiunta, […], risponde alla richiesta formulata dal Consiglio, il 10 Dicembre 2010, di essere periodicamente informato…”. ( idem ); => “Dan ir-Rapport Konġunt, […], se jwieġeb għal talba tal- Kunsill tal-10 ta’ Diċembru 2010 għal aġġornament…”. ( idem ).
Ici, dans toutes les langues, il s’agit d’exprimer un désir / souhait (figurant sous forme verbale ou nominale) allant vers le but qui a son commencement dans le passé. Il peut être interprété comme un phénomène qui vient à son terme dans le passé où grammaticalement/linguistiquement parlant c’est un aspect accompli , dénotant un Tense en anglais) ainsi que comme un phénomène qui poursuit son déroulement actuellement où extralinguistiquement parlant il s’agit d’ un aspect non accompli , dénotant un Time en anglais.^15 (Consulter au sujet de l’aspect la note 13).
- « Le désir universel des peuples à prendre leur destin en main…».(§1., p 2); => “The universal desire people have to govern themselves…”. ( idem ); => “Per tutto il 2011 si è chiaramente manifestato il desiderio
•••
alla democrazia rappresenterà uno dei quattri obiettivi, con un approcio mirato che…”. (jinstab fl-itess faċċata tal-Ingliż); => “L-appoġġ għaddemokrazija se jkun wieħed mill-erba’ għanijiet, b’appoġġ immirat biex …”. (jinstab fl-istess faċċata tal-Ingliż). Innutaw l-użu tal-espressjoni doppja talgħan fil-Malti kemm ukoll fl-Ingliż ( immirat u biex kif ukoll targeted u to ).
Quddiem xi verbi Franċiżi (verbi fil-Preżent u fil-Partiċipju Preżent li jesprimu l-għan ) insibu l-ekkwivalenzi tagħhom fil-lingwi l-oħra li jesprimu l-għan b’mod differenti :
«C’est dans ce contexte que de nouvelles initiatives ont été lancées, visant ,^12 pour commencer, les pays constituant le voisinage…». (§1., p. 2); => “As a result, new policy developments were initiated, starting in the Neighbourhood…”. ( idem ); => “Di conseguenza, sono state avviate nuove iniziattive ( cominciando dai paesi del vicino) che…”. ( idem ); => “Bħala riżultat, żviluppi ġodda tal-politika kienu mibdija , li jibdew fil-Viċinat”. ( idem ). 13
F’dan id-dokument huma s-sentmenti tax-xewqa 14 li jirrappreżentaw ittieni kategorija tal-għan. Wieħed jara l-preżenza ta’ dawn il-varjanti tal-għan fl-erba’ lingwi billi jirrikorri għall-espressjonijiet li jesprimu x-xewqa/xewqat u l-aspirazzjonijiet.
Hawn taħt wieħed ser isib eżempji fuq ix-xewqa / xewqat espressi:
- «Le présent rapport, […], fait suite à une demande formulée le 10 décembre 2010 par le Conseil qui souhaitait être tenu régulièrement informée…». (§1., p. 2); => “This Joint Report, […], responds to a 10 December Council request for regular update…”. ( idem ); => “La presente relazione congiunta, […], risponde alla richiesta formulata dal Consiglio, il 10 Dicembre 2010, di essere periodicamente informato…”. ( idem ); => “Dan ir-Rapport Konġunt, […], se jwieġeb għal talba tal- Kunsill tal-10 ta’ Diċembru 2010 għal aġġornament…”. ( idem ).
Hawn, fil-lingwi kollha, hija kwistjoni ta’ kif wieħed jesprimi x xewqa/xewqat (li tidher/jidhru taħt forma ta’ verb jew ta’ nom) li tmur/imorru lejn l-għan li għandu l-bidu tiegħu fil-passat. Dan jista’ jiġi interpretat bħala fenominu li spiċċa fil-passat, fejn meta wieħed jitkellem f’termini grammatikali jew lingwistiċi, dan huwa Aspett Kompjut , li juri Tense fl-Ingliż) kif ukoll interpretat bħala fenominu li għadu għaddej f’dal-mument, fejn meta wieħed jitkellem f’termini ekstralingwistiċi, dan huwa Aspett mhux Kompjut , li juri Time flIngliż^15 (Ikkonsultaw in-nota 13 dwar l-Aspett ).
- « Le désir universel des peuples à prendre leur destin en main…».(§1., p. 2); => “The universal desire people have to govern themselves…”. ( idem ); => “Per tutto il 2011 si è chiaramente manifestato il desiderio
•••
universale dei popoli di autogovernarsi ”. ( idem ); => “ Ix-xewqa universali li n-nies ikollhom biex jirregolaw lilhom infushom kienet evidenti matul l-2011”. ( idem ).
Et voici quelques exemples dénotant l ’/ les aspiration ( s ) /vision :
«Elle (la nouvelle vision de la PEV) suppose un niveau de différenciation beaucoup plus élevé, […], afin de permettre à chaque pays partenaire d’approfondir ses liens avec l’UE à la mesure de ses propres aspirations ,…». (§4.1., p. 6); => “It (the new ENP vision ) involves a much higher level of differentiation, […], allowing each partner country to develop its relationship with the EU as far as its own aspirations ,…”. ( idem ); => “Il livello di differenzazione (della nuova concezione della politica europea di vicinato (PEV)) è notevolmente cresciuto, […], consentendo a ciascun paese partner di sviluppare i propri legami con l’UE in modo commisurato alle proprie aspirazioni …”. ( idem ); => “Hija ( il viżjoni proposta tal-PEV ġdida), […], tippermetti li kull pajjiż imsieħeb biex jiżviluppa r-relazzjonijiet tiegħu mal-UE sakemm l-aspirazzjonijiet … jippermettu”. ( idem ).
Dans les deux derniers cas, il y a partout une traduction mot-à-mot de la variante du but où cette dernière est représentée dans le texte par les mêmes unités sémantiques : vision (fr.et angl.), concezione et viżjoni , ou par le désir , the desire etc. ou par aspirations (fr. et angl.), aspirazioni/aspirazzjonijiet etc.
Une troisième catégorie sémantique du but peut bien être représentée par la volonté consciente , l ’ intention et le projet. La première variante du but peut bien être illustrée par l’exemple suivant où la notion française de la volonté consciente est plus ciblée que ses équivalents interlinguaux, ce qui place ces derniers légèrement en dehors du champ sémantique de celui circonscrit d’une manière plus précise par le terme français. En quelque sorte, nous sommes en face d’une faute de traduction^16 lésant les langues d’arrivée, appelée impropriété. (Voir cette notion dans les ouvrages de L. Seychell 2008, p. 225-226 et 2011, vol. II, p. 739). Consultez supra un cas analogue où le connecteur utilisé par les trois langues, en l’occurrence l’anglais, l’italien et le maltais ne reflète pas une traduction à cent pour cent fidèle au connecteur français, ce qui ne lèse pas, somme toute, la fidélité traductionnelle des quatre langues, malgré l’hétéréogénéité sémantique des connecteurs. Ce cas confirme encore une fois notre conviction que l’italien et le maltais constituent une traduction calque de l’anglais.
«Lancée en 2006, l’iniciative en matière de gouvernance (2,3 milliards d’euros au titre du 10e FED) avait vocation à …». (§5.1., p 8); => “ ‘The Governance Initiative’ (GI), (2.3 billion euro from the 10th EDF) launched in 2006 was designed to…”. (§5.1., p. 7); => “Lanciata
•••
universale dei popoli di autogovernarsi”.( idem ); => “ Ix-xewqa universali li n-nies ikollhom biex jirregolaw lilhom infushom kienet evidenti matul l-2011”. ( idem ).
U dawn huma ftit eżempji li juru l-aspirazzjoni ( jiet )/ il-viżjoni :
«Elle (la nouvelle vision de la PEV) suppose un niveau de différenciation beaucoup plus élevé, […], afin de permettre à chaque pays partenaire d’approfondir ses liens avec l’UE à la mesure de ses propres aspirations ,…». (§4.1., p. 6); => “It (the new ENP vision ) involves a much higher level of differentiation, […], allowing each partner country to develop its relationship with the EU as far as its own aspirations ,…”. ( idem ); => “Il livello di differenzazione (della nuova concezione della politica europea di vicinato (PEV)) è notevolmente cresciuto, […], consentendo a ciascun paese partner di sviluppare i propri legami con l’UE in modo commisurato alle proprie aspirazioni ,…”. ( idem ); => “Hija ( il viżjoni proposta tal-PEV ġdida), […], tippermetti li kull pajjiż imsieħeb biex jiżviluppa r-relazzjonijiet tiegħu mal-UE sakemm l-aspirazzjonijiet jippermettu…”.^. ( idem ).
Fl-aħħar żewġ każijiet, wieħed isib kullimkien traduzzjoni ta’ kelma b’kelma tal-varjanti tal-għan fejn din tal-aħħar hija rrappreżentata fit-tekst mill-istess unitajiet semantiċi: vision (Fr. u Ingl.), concezione u viżjoni , jew minn le désir , the desire eċc. jew minn aspirations (Fr. u Ingl.), aspirazioni/aspirazzjonijiet eċċ.
Il-volontà li turi rieda, l-intenzjoni u l-proġett jistgħu faċilment jikkostitwixxu t-tielet kategorija tal-għan. L-ewwel varjanti tal-għan tista’ faċilment tiġi murija bħala tali b’dan l-eżempju t’hawn taħt fejn in-nozzjoni Franċiża tal volontà li turi rieda hija aktar ittargitjata minn dawk il-kliem ekkwivalenti tagħha fil-lingwi l-oħra. Dan il-fatt ipoġġi dawn tal-aħħar daqsxejn ’il barra mill-kamp semantiku muri bi preċiżjoni semantika mit-terminu tat-Franċiż. Ninstabu, qisna, quddiem żball fit-traduzzjoni^16 li jagħmel sfreġu lil-lingwi tal-wasla u li jissejjaħ traduzzjoni li ma tiffittjax mal lingwa tal-wasla. (Araw din in-nozzjoni fix-xogħlijiet ta’ L. Seychell, 2008, pp. 225-226 u 2011, it-2 o^ vol. p. 739). Araw hawn fuq każ simili fejn il-kelma t’għaqda użata mit-tliet lingwi, jiġifieri mill-Ingliż, mit-Taljan u mill-Malti ma tirriflettix it-traduzzjoni eżatta tal-kelma t’għaqda tal-Franċiż u dan wara kollox ma jagħmilx sfreġu lilleżattezza fit-traduzzjoni tal-erba’ lingwi, minkejja l-eteroġeneità semantika tal-kliem t’għaqda. Dan il-każ jikkonferma għal darba oħra l-konvinzjoni tiegħi tal-fatt li t-Taljan u l-Malti huma traduzzjoni kopja tal-Ingliż.
«Lancée en 2006, l’iniciative en matière de gouvernance (2,3 milliards d’euros au titre du 10e^ FED) avait vocation à …». (§5.1., p 8); => “ ‘The Governance Initiative’ (GI), (2.3 billion euro from the 10th^ EDF) launched in 2006 was designed to…”. (§5.1., p.7); => “Lanciata nel 2006, ‘l’iniziativa
•••
nel 2006, ‘l’iniziativa sulla gouvernance’ (2,3 milliardi di euro finanziati dal 10o^ FES) era concepita per…”. (§5.1., p. 8); => “ ‘L’Inizjattiva ta’ Governanza’ (GI), (EUR 2.3 biljun mill-għaxar FEŻ) imnedija fl-2006 kienet imfassla biex…”. ( idem ).
Concernant toujours la troisième variante du but (c’est-à-dire celle de l’intention ), nous pouvons reclasser ici toutes les unités lexicales figurant dans la première catégorie, en l’occurrence celles du but même, de la cible et de l’objectif : pour , for et to/in order to , per et di , għal ( l -); en vue de, with a view to , in modo di ; l’objectif de, was to, l’obiettivo di , sabiex; etc. (Les consulter supra ).
Dans le cadre du projet ce sont les unités suivantes qui assurent la notion du but :
- «La communication conjointe intitulée «Une stratégie nouvelle à l’égard d’un voisinage en mutation» du 25 mai 2011 décrit la nouvelle vision de la PEV». (§4.1., p 6); => “The Joint Communication, ‘A new response to a changing Neighbourhood’ of May 2011, outlined the new ENP vision ”. ( idem ); => “La communicazione congiunta ‘Una risposta nuova ad un vicinato in mutamento’ del 25 maggio delinea la nuova concezione ”. ( idem ); => “Il-Komunikazzjoni Konġunta ‘Rispons ġdid għal tibdil tal-Viċinat’ tal-25 ta’ Mejju 2011 tispjega l- viżjoni proposta tal-PEV ġdida”. ( idem ).
où nous constatons une fidélité traductionnelle parfaite de l’original.
Mais notez, concernant le verbe prévoir qui s’encadre aussi dans le projet , la différence d’expression en anglais, en italien et en maltais par rapport à celle du français. (Voir à ce sujet l’argument figurant dans le développement principal auquel se rattache la note 12 ainsi que la note 13). Par contre, nous avons fourni dans le document sous analyse un exemple du verbe prévoir où nous constatons partout une fidélité dans sa traduction. (Voir note 12). Bien entendu, ces ressemblances et dissemblances de traduction de la même unité dans les quatre idiomes dépendent du génie de chacun d’eux. En dépit de cela, le message final ne subit aucune distorsion et le lecteur bis, à qui est destinée en fin de compte la traduction, parvient à recevoir autant que son homologue natif le message dans sa totalité grâce à un traducteur chevronné.
Un deuxième exemple s’inscrivant dans les multipes variantes du but est le suivant où nous remarquons sans équivoque la présence de l’unité projet :
- « Projection au-delà de l’exercice pilote». (§6.3., p.10); => “ Projection beyond pilots”. (§6.3., p. 9); => “ Proiezione oltre i paesi pilota”. (§6.3., p. 10); => “ Proġettazzjoni lil hinn mill-piloti ”. (§6.3., p. 9).
•••
sulla gouvernance’ (2,3 milliardi di euro finanziati dal 10o^ FES) era concepita per…”. (§5.1., p. 8); => “ ‘L’Inizjattiva ta’ Governanza’ (GI), (EUR 2.3 biljun mill-għaxar FEŻ) imnedija fl-2006 kienet imfassla biex…”. ( idem ).
F’dak li għandu x’jaqsam dejjem mat-tielet varjanti tal-għan (jiġifieri dik tal_intenzjoni_ ), jien nista’ nerġa’ nikklassifika hawnhekk dawk l-unitajiet kollha li jidhru fl-ewwel kategorija, jiġifieri dawk tal-għan innifsu, dawk li juru target u l-oġġettiv: pour, for u in order to / to , per u di , għal(l-); en vue de, with a view to , in modo di; l’objectif de, was to, l’obiettivo di, sabiex ; eċċ (Arahom hawn fuq).
F’dak li għandu x’jaqsam mal-kelma t’għaqda li turi proġett , huma l-unitajiet li ġejjin li jindikaw in-nozzjoni tal-għan:
- «La communication conjointe intitulée «Une stratégie nouvelle à l’égard d’un voisinage en mutation» du 25 mai 2011 décrit la nouvelle vision de la PEV». (§4.1., p. 6); => “The Joint Communication, ‘A new response to a changing Neighbourhood’ of May 2011, outlined the new ENP vision ”. ( idem ); => “La communicazione congiunta ‘Una risposta nuova ad un vicinato in mutamento’ del 25 maggio delinea la nuova concezione ”. ( idem ); => “Il-Komunikazzjoni Konġunta ‘Rispons ġdid għal tibdil tal-Viċinat’ tal-25 ta’ Mejju 2011 tispjega l- viżjoni proposta tal-PEV ġdida”. ( idem ).
fejn jien qed nara li hemm traduzzjoni perfetta tal-oriġinal.
Iżda nnotaw, f’dak li għandu x’jaqsam mal-verb prévoir ( jipprevedi ) li jinkwadra tajjeb ukoll fil-kelma t’għaqda li turi proġett , id-differenza t’espressjoni flIngliż, fit-Taljan u fil-Malti, meta mqabbla ma’ dik tal-Franċiż. (Araw f’dan ir-rigward l-argument li jinstab fl-iżvilupp prinċipali li miegħu tallaċja ruħha n-nota numru 12 u dik numru 13). Bil-maqlub ta’ dan, jien tajt fid-dokument li qed nanalizza eżempju tal-verb prévoir ( jipprevedi ) fejn rajt li t-traduzzjonijiet ma jitbegħdux minn xulxin. (Araw in-nota 12). M’għandniex xi ngħidu, dan ix-xebh u d-differenzi fit-traduzzjoni tal-istess unità fl-erba’ ilsna jiddependu mill-mod kif kull wieħed minnhom jesprimi ruħu. Madankollu, il-messaġġ aħħari ma jsirlu l-ebda tagħwiġ u t-tieni qarrej, li għalih hija intenzjonata wara kollox it-traduzzjoni, jirnexxielu jieħu l-messaġġ fit-totalità tiegħu daqs il-qarrej nattiv bħalu, grazzi għat-traduttur t’esperjenza kbira.
It-tieni eżempju li jagħmel parti mill-ħafna varjanti tal-għan huwa dan li ġej fejn wieħed jirrimarka mingħajr ambigwità l-preżenza tal-unità tal-proġett :
- « Projection au-delà de l’exercice pilote». (§6.3., p. 10); => “ Projection beyond pilots”. (§6.3., p. 9); => “ Proiezione oltre i paesi pilota”. (§6.3., p. 10); => “ Proġettazzjoni lil hinn mill-piloti”. (§6.3., p. 9).
•••
Nous nous permettons de faire une toute dernière remarque relative à l’ensemble du but , qu’il s’agisse du but même, de la cible et de l’objectif , (classés dans la première catégorie), des sentiments , du désir (que renferme la deuxième catégorie) et finalement de la volonté consciente , de l’intention et du projet (constituant notre 3e catégorie), à l’exclusion de l’illusion et du rêve faisant défault dans le présent document_._ Nous sommes en face des exemples, excepté un seul créé à dessein par nos soins servant d’illustration, dénotant une détermination cataphorique où ils ne renvoient pas à des événements déjà connus, mais à des événements à annoncer , à projeter, à venir … C’est là le phénomène inverse de la détermination anaphorique. Quel que soit l’exemple sélectionné dans ce document, nous constatons que le traducteur doit recourir immanquablement au premier phénomène linguistique :
-
«l’importance du dialogue, du partenariat et de la participation de toutes les parties prenantes pour garantir une réelle appropriation de…». (§1., p. 2); => “… with a view to a true country ownership.”. ( idem ) ; => “… nell’ottica di una vera titolarità nazionale”. ( idem ); => “… bil-għan ta’ sjieda vera min-naħa tal-pajjiżi”. ( idem ).
-
« Le désir universel des peuples à prendre leur destin en main…». (§1., p. 2); => “The universal desire people have to govern themselves…”. ( idem ); => “… il desiderio universale dei popoli di autogovernarsi”. ( idem ); => “ Ix-xewqa universali li n-nies ikollhom biex jirregolaw lilhom innifishom. ( idem ).
Et ainsi de suite pour tous les autres exemples relevés par nos soins. Un phénomène leur est commun : les phrases soulignées suivent en complétant sémantiquement, dans la chaîne parlée, l’unité lexicale du but ou une de ses variantes qui les annonce , ce qui dénote une cataphore. Par contre, un seul cas d’ anaphore ou en termes plus simples, de pronominalisation progressive est founi par nos soins. En vue de rappeler au lecteur en quoi consiste cette dernière, nous pouvons lui fournir quelques outils linguistiques utilisés dans l’anaphore en général : à cette fin , dans ce but , avec cette arrière-pensée , dans cet / cette objectif/finalité… Ces connecteurs, en renvoyant à la valeur du but exprimé précédemment et en référant à l’information discursive déjà connue de l’interlocuteur, inscrivent le but ou ses variantes dans une relation anaphorique : «On ne compte pas coller les étudiants de français! Avec une telle intention en tête, on leur prépare une épreuve facile de linguistique française», où le prédéterminant telle renvoie à une situation explicitée auparavant, connue de l’interlocuteur dans la structuration du discours. En présence d’une expression du but ou d’une de ses variantes , sans qu’il y ait dans une phrase simple ou complexe de prédéterminant renvoyant à ce ce qui précède, les mêmes phrases peuvent au contraire faire apparaître une cataphore , à l’instar des cas supra et de celui qui suit, créé par nos soins pour l’occasion : «On prépare une épreuve facile de linguistique française
•••
Ser nieħu l-okkażjoni sabiex nagħmel rimarka aħħarija li għandha x’taqsam mattotalità tal-għan , kemm jekk għandha x’taqsam mal-għan innifsu, mat_target_ u malobjettiv , (li huma kklassifikati fl-ewwel kategorija), kemm jekk għandha x’taqsam mas-sentimenti, max-xewqa/xewqat (li tidher fit-tieni kategorija) u finalment kemm mal-volontà li turi rieda, mal-intenzjoni u mal-proġett (li flimkien jikkostitwixxu t-tielet kategorija) li minnhom trid tneħħi l-illużjoni u l-ħolma/ħolm li tagħhom m’għandniex eżempji f’dan id-dokument. Għandna quddiemna eżempji, b’eċċezzjoni ta’ wieħed li nħoloq minni apposta biex isevi t’eżempju, li juru determinazzjoni katafora fejn huma ma jirreferux għall-avvenimenti diġà magħrufa qabel, iżda għall-avvenimenti li għad iridu jitħabbru , jiġu pproġettati , li għad iridu jiġu … Hawn għandna l-fenominu bil-maqlub ta’ determinazzjoni anafora. Ikun xi jkun l-eżempju li jintgħażel f’dan id-dokument, aħna ninnutaw li t-traduttur irid jirrikorri bla eċċezzjoni ta’ xejn għall-ewwel fenominu lingwistiku:
-
«l’importance du dialogue, du partenariat et de la participation de toutes les parties prenantes pour garantir une réelle appropriation». (§1., p. 2); => “… with a view to a true country owenship”. ( idem ); => “… nell’ottica di una vera titolarità nazionale”. ( idem ); => “… bil-għan ta’ sjieda vera min-naħa tal-pajjiżi”. ( idem ).
-
« Le désir universel des peuples à prendre le destin en main …». (§1., p. 2); => “The universal desire people have to govern themselves”. ( idem ); => “… il desiderio universale dei popoli di autogovernarsi”. ( idem ); => “ Ix-xewqa universali li n-nies ikollhom biex jirregolaw lilhom innifishom…”. ( idem ).
U nibqgħu sejrin hekk għal dawk l-eżempji li jien ġbart. Hemm fenominu li huwa komuni għalihom: is-sentenzi mmarkati b’linja taħthom ikomplu semantikament mal-għan u jinstabu fuq il-katina tad-diskors wara l-unità lessikali jew wara waħda mill-varjanti tiegħu li tannunċjahom. Dan juri każ ta’ katafora. Bil-maqlub, każ wieħed t’anafora jew f’termini aktar sempliċi ta’ pronominalizzazzjoni progressiva , huwa mogħti minni. Sabiex infakkar lill-qarrej fiex tikkonsisti din tal-aħħar, jien qiegħed f’pożizzjoni li nagħti ftit għodda lingwistiċi li jintużaw fl-anafora b’mod ġenerali: għal dan il-għan/din il-fini , b’din/b’dan l-intenzjoni/ħsieb , b’dan il-ħsieb ulterjur i, b’dan l-oġġettiv … Dawn ilkliem t’għaqda, li jerreferu għall-valur tal-għan espress qabel u li qed jirreferu għall-informazzjoni diskursiva diġà magħrufa mill-interlokutur, ipoġġu l-għan jew il-varjanti tiegħu f’sitwazzjoni anaforika : “Aħna m’aħniex sejrin inwaħħlu l-istudenti tal-Franċiż! B’ tali intenzjoni f’moħħna, ser nippreparawlhom eżami faċli fil-Lingwistika Franċiża”, fejn id-determinatur tali jirreferi għal sitwazzjoni ekspliċita msemmija qabel li hija magħrufa mill-interlokutur fl-istrutturazzjoni tad-diskors. Bil-preżenza ta’ espressjoni tal-għan jew ta’ wieħed mill-varjanti tiegħu iżda m’hemmx f’sentenza sempliċi jew kumplessa determinatur li jirreferi għal dak ta’ qabel, l-istess sentenzi jistgħu jindikaw bil-maqlub katafora, bħalma huma l-każi msemmija hawn fuq u il-każ li ġie maħluq minni għall-okkażjoni: “Aħna qegħdin nippreparaw eżami faċli fil
•••
dans le but de ne pas coller les étudiants de français». Pensez également à la paire d’unités lexicales pour / afin que… et à dans ce but / à cette fin … pour mieux vous rendre compte de la différence entre cataphore et anaphore. Il faut également noter que afin que et ses variantes dénotant le but ne sont pas à considérer comme des expressions toutes faites (relevant d’un fait de langue en termes saussuriens), comme c’est souvent le cas, mais comme des expressions non figées (relevant ainsi d’un fait de parole ) susceptibles de se faire accompagner d’un adjectif qualificatif : afin que / de … devient avec une seule / unique/ … fin que/de…; avec l’intention de… devient avec la bonne / mauvaise/ … intention de…; en vue de … devient en vue précise / claire/ … de… où la cataphore s’accompagne d’un jugement dévoilant la présence de l’auteur dans le texte, appelée modalité d’énonciation.
Conclusion
Nous avons présenté en premier lieu un volet théorique traitant des différents types de connecteurs. Étant donné que nous avions à analyser un texte spécialisé, ce sont les connecteurs sémantiques et marginalement les connecteurs discursifs qui ont retenu le plus notre attention. Cela n’exclut nullement leur présence dans les textes pragmatiques. Les autres types ( les articulateurs pragmatiques et énonciatifs ) s’inscrivent mieux dans des textes pragmatiques, hormis les connecteurs discursifs qui figurent, comme nous venons de le constater, dans les deux types de textes avec une très haute fréquence d’emploi dans les textes pragmatiques. Nous avons repéré trois catégories sémantiques, en l’occurrence celle du but même qui comprend des connecteurs banals comme le but, pour/afin que/de , to/in order to , per/di , sa(biex)/għal(l)- etc, celle de la cible et de l’objectif , celle du but exprimant le désir grâce à des expressions dénotant ce dernier, couplée à celle des aspirations et finalement celle de la volonté consciente , de l’intention et du projet où l’ illusion et le rêve ont été laissés hors du compte dans cette typologie de textes. Les trois catégories renferment des variantes très diversifiées. Dans certains contextes, quelques connecteurs, tels que pour, to, per/di, għal(l )revêtent aussi le statut de prépositions régissantes. Grâce à certaines constatations issues des traductions diverses d’une même variante du connecteur du but (par exemple, visant qui n’pas connu une traduction uniforme dans certains contextes d’emploi), nous sommes en mesure d’énoncer que l’anglais constitue ici le texte de départ que l’italien et le maltais calquent de près dans la traduction. Par contre, dans ce genre d’exemple, le français peut constituer une traduction infidèle à l’original anglais ou tout au plus peut constituer un texte originel en parallèle avec l’anglais.
Les connecteurs des quatre idiomes sont censés être fidèles les uns aux autres, mais ce n’est pas toujours le cas. Consultez les exemples supra où l’anglais, l’italien et le maltais s’éloignent quelquefois de la valeur du but
•••
Lingwistika Franċiża bl-għan li ma nwaħħlux l-istudenti tal-Franċiż”. Aħsbu wkoll fuq il-par t’unità lessikali għal(l)-/sabiex… u għal dan/din l-għan / il-fini… sabiex intom tkunu aktar f’pożizzjoni li tagħmlu d-differenza bejn katafora u anafora. Hemm bżonn li wieħed jinnota wkoll li sabiex u l-varjanti tagħha li juru l-għan m’għandhomx għalfejn jiġu meqjusa bħala espressjonijiet li ma jvarjawx fil-forma tagħhom, bħalma hu ta’ spiss il-każ (li jagħmlu parti minn fatt ta’ lingwa , f’termini Sosurjani), iżda jiġu meqjusa bħala espressjonijiet li jvarjaw fil-forma tagħhom (b’hekk jiġu jagħmlu parti mill-fatt ta’ parole ) li jistgħu jiġu segwiti minn aġġettiv kwalifikattiv: sabiex/bil-għan li … isiru għall-unika għan…/ li… ; bl-/b’intenzjoni/fini li… isiru bl-/b’intenzjoni/fini /… tajba/ħażina …li…; bilħsieb li… isiru bil-ħsieb preċiż/ċar/… li … fejn il-katafora jiżdied magħha kumment li jikxef l-preżenza tal-awtur fit-tekst, imsejjaħ Modalità tat-Tlissina.
Il-Konklużjoni
L-ewwel ħaġa, ippreżentajt parti teoretika li tittratta fuq it-tipi differenti ta’ kliem t’għ ada. Minħabba li kelli nanalizza tekst speċjalizzat, l-għażla tiegħi waqgħat fuq il-kliem t’għaqda semantiċi u marġinalment fuq dawk tad-Diskors. Dan ma jeskludi bl-ebda mod il-preżenza tagħhom fit-testi pragmatiċi. It-tipi l-oħrajn ( dawk pragmatiċi u dawk tat-Tlissina ) insibuhom l-aktar fit-testi pragmatiċi, minbarra l-kliem t’għaqda tad-Diskors li jidhru, bħalma għadni kif osservajt, fiż-żewġ tipi ta’ testi u dan bi frekwenza għolja ta’ użu fit-testi pragmatiċi. Sibt li hemm tliet kategoriji semantiċi, jiġifieri dik tal-għan innifsu li fiha l-kliem komuni bħalma ngħidu aħna: l-għan/skop , pour/afin que/de , to/in order to , per/di , sa(biex)/għal(l)- eċċ, dik tat target u tal oġġettiv , dik tal-għan li tesprimi x-xewqa/xewqat grazzi għall-espressjonijiet li juru dawn tal-aħħar u li hi abbinata ma’ dik tal-aspirazzjonijiet u fl-aħħar dik li turi l-volontà li turi rieda, l-intenzjoni u l proġett fejn l-illużjoni u l-ħolma/ ħolm tħallew barra f’dan it-tip ta’ testi. It-tliet kategoriji jinkludu varjanti varjati ħafna. F’ċerti kuntesti, xi kliem t’għaqda, bħalma ngħidu aħna: pour , to , per/di, għal(l)- jappartjenu ukoll għall-klassi tal-prepożizzjonijiet li jrieġu klassijiet oħra li jiġu wara. Grazzi għal ċerti kostatazzjonijiet li ħarġu mittraduzzjonijiet diversi tal-istess varjanti tal-kelma t’għaqda li tindika l-għan (pereżempju, il-verb jimmira ma ġiex tradott b’mod uniformi f’ċerti kuntesti t’użu), jien qiegħed f’pożizzjoni li ngħid li l-Ingliż jikkostitwixxi hawnhekk it-tekst tat-tluq li t-Taljan u l-Malti jimitaw ħafna fit-traduzzjonijiet tagħhom. Bil-maqlub, f’dan it-tip t’eżempju, il-Franċiż jista’ jikkostitwixxi traduzzjoni mhux eżatta tal-oriġinal Ingliż jew l-aktar jista’ ikun tekst oriġinali li huwa paralleli mal-Ingliż.
Il-kliem t’għaqda tal-erba’ lingwi suppost ikunu traduzzjonijiet eżatti waħda taloħra, però mhux dejjem il-każ. Ikkonsultaw l-eżempji t’hawn fuq fejn l-Ingliż, itTaljan u l-Malti ma jittraduċux minn xi daqqiet bl-istess mod il-valur tal-għan espress
•••
qu’exprime différemment le français, sans qu’il y ait pour autant atteinte au message originel, car ce que le français exprime par un aspect accompli , les trois autres le font grâce à l’aspect non accompli. Nous avons remarqué qu’un même connecteur tel que pour en français, peut tantôt signifier le but , tantôt la cause ou les deux à la fois. Tout dépend du contexte d’emploi où il se trouve. Nous constatons que la cause et le but , malgré leur valeur dissymétrique, peuvent être représentés par les mêmes connecteurs. Nous fournissons également une différence de valeur entre la conséquence visée ou la causalité finale , caractérisée par le mode subjonctif et la subjectivité et la conséquence simple ou factuelle , caractérisée par le mode indicatif et l’objectivité. L.Nanda ( ibid .,) et F.Brunot ( ibid. ,) en discutent aussi en fournissant des exemples typiques. (Voir note 6).
Outre la présence des connecteurs classiques, tels que pour , to/in order to , for, per, għal(l-) , nous avons repéré des connecteurs appartenant à des classes différentes, dont l’emploi dans les textes de ce type est de chercher à mettre davantage d’accent sur quelque chose d’important, telle que l’insistance sur l’aide promise, la persévérance exigée des pays du voisinage etc. Ces classes peuvent être celles des substantifs prédicatifs , des verbes et des adjectifsparticipes. L’italien peut même aller jusqu’à exprimer le but en recourant au mode subjonctif qui peut équivaloir à un verbe modal, là où les trois autres langues mettent en cause un connecteur impliquant l’indicatif. Dans leurs expressions, le premier marque une subjectivité alors que le deuxième une objectivité. L’italien opte pour le subjonctif en vue de faire équivaloir la valeur du but à l’expression d’ une possibilité envisagée ou non par l’UE ou à un souhait exprimé par celle-ci. La langue la moins proliférique en matière des connecteurs de but ou de ses variantes est le maltais. (Voir supra l’ensemble du développement). En effet, comme exemples, on trouve sabiex ( pour ) ou sa variante orale biex , l-għan ( le but ), et des unités empruntées directement à l’italien, telles que l objettiv ( l’obiettivo ), il mira ( la mira ), l aspirazzjoni ( l’aspirazione ).
En dernier lieu, nous avons remarqué que la majorité écrasante des exemples cités, indépendamment des langues où ils se trouvent, relèvent d’une détermiation cataphorique ou d’une pronominalisation régressive où aucune référence antérieure quelconque ne se fait au but ou à ses variantes , mais à des événements à souhaiter/désirer …, c’est-à-dire ceux qui vont avoir lieu. La première notion est l’inverse d’ une anaphore ou d’ une pronominalisation progressive où un exemple de ce genre a été forgé à l’occasion par nos soins. (Voir note 15). Nous pouvons asserter sans réticence que la présence de certains prédéterminants, figurant dans la subordonnée d’une phrase complexe ou dans la deuxième phrase de deux phrases simples complémentaires d’un discours évoquant le but ou ses variantes et renvoyant à l’information antérieure, dénotent une anaphore. Cette notion linguistique ( la cataphore ) est de mise dans toutes les langues étudiées car la thématique de ce texte projette dans un avenir
•••
b’mod differenti mill-Franċiż, mingħajr għaldaqstant ma ssir ħsara lill-messaġġ tal-bidu u dan għaliex dak li l-Franċiż jesprimi b’Aspett Kompjut, it-tlieta l-oħra jagħmlu hekk billi jirrikorru għall-Aspett mhux Kompjut. (Ara nota 13). Għamilt ukoll rimarka li l-istess kelma t’għaqda bħalma ngħidu aħna l-pour (= għal ( l-) ) filFranċiż, tista’ xi kultant tfisser l-għan jew xi kultant il-kawża jew ittnejn f’daqqa. Kollox jiddependi mill-kuntest li fih il-kelma t’għaqda tinstab użata. Indunajt li l-kawża u l-għan , għalkemm il-valur tagħhom m’huwiex wieħed simtriku, jistgħu jiġu espressi bl-istess kliem t’għaqda. Jien nagħmel ukoll differenza fil-valur bejn il-konsegwenza li twassal għal għan jew il-kawża finali li hija kkaratterizzata bl-uża tal-Mod Suġġontiv u s-suġġettività u l_konsegwenza sempliċi_ jew dik fattwali li hija kkaratterizzata bl-użu tal-Mod Indikattiv u l-oġġettività. L. Nanda ( ibid. ,) u F. Brunot ( ibid. ,) jitkellmu fuqhom billi jagħtu xi eżempji. (Araw in-nota numru 6).
Minbarra l-preżenza ta’ kliem t’għaqda tas-soltu, bħal pour , to/in order to, for, per/di, għal ( l- ), jien sibt kliem t’għaqda oħrajn li jappartjenu għall-klassijiet differenti, li l-użu tagħhom f’dawn it-testi ta’ dat-tip huwa li jinstab kif jitpoġġa aktar enfasi fuq xi ħaġa importanti, bħall-insistenza fuq l-għajnuna mwegħda, il-perseveranza mitluba mill-pajjiżi tal-viċinat eċċ. Dawn ilklassijiet jistgħu jkunu dawk tan_Nomi Predikattivi, tal-Verbi_ u tal-AġġettiviPartiċipji. It-Taljan jista’ anke jasal biex jesprimi l-għan billi jirrikorri għallMod Suġġontiv li jista’ jsir ekkwivalenti ma’ verb Modal, hemm fejn it-tliet lingwi l-oħra jdaħħlu kelma t’għaqda li tinplika l-Mod tal-Indikattiv. Bilmod kif jesprimu ruħhom, dak tal-ewwel juri suġġ ettività filwaqt dak tattieni oġġettività. It-Taljan jista’ jagħżel li juża s-Suġġontiv sabiex iġiegħel lill-valur tal-għan isir ekkwivalenti mal-espressjoni li turi possibiltà li hija prevista li ssir jew ma ssirx mill-UE jew ma’ xewqa/xewqiet espressa ( i ) minn din tal-aħħar. Il-lingwa li tuża lanqas kliem t’għaqda tal-għan jew tal-varjanti tagħha hija l-Malti_. (_ Araw hawn fuq l-iżvilupp kollu). Infatti, bħala eżempji, wieħed isib sabiex jew il-varjanti tiegħu mitkellma biex , l-għan u l-unitajiet mislufa direttament mit-Taljan, bħalma huma l-objettiv (l’obiettivo), il-mira (la mira) , l-aspirazzjoni (l’aspirazione).
Fl-aħħarnett, irrimarkajt li fil-parti l-kbira tal-eżempji li kkwotajt, u dan b’mod indipendenti mil-lingwi fejn jinstabu, huma jagħmlu parti mid-determinazzjoni katafora jew mill-pronominalizzazzjoni regressiva fejn l-ebda referenza anterjuri, hi liema hi, ma ssir għall-għan jew għall-varjanti tiegħu, iżda din issir għallavvenimenti li wieħed jixtieq jara li jissuċċiedu…, jiġifieri għal dawk li għad iridu jseħħu. In-nozzjoni tal-ewwel hija bil-maqlub tal anafora jew dik tal_pronominalizzazzjoni progressiva_ fejn eżempju wieħed ta’ dat-tip ġie maħluq minni għall-okkażjoni. (Araw n-nota numru 15). Nista’ ngħid mingħajr tlaqliq li l-preżenza ta’ certi determinaturi, li jinstabu fis-sentenza subordonata ta’ sentenza kumplessa jew fit-tieni sentenza ta’ żewġ sentenzi sempliċi kumplimentari fid-diskors li juru l-għan jew l-varjanti tiegħu u li jirreferu għallinformazzjoni ta’ qabel, jindikaw anafora. Din in-nozzjoni lingwistika ( il-katafora ) hija użata sistematikament fil-lingwi studjati kollha għaliex it-tematika ta’ dan
•••
proche ou élogné toute l’aide financière, démocratique, sociologique… que l’UE a l’intention d’effectuer à l’égard des pays de son voisinage. L’analyse qu’on vient de présenter est en mesure d’aider le traducteur maltais ou étranger à saisir sans aucune difficulté les valeurs du but ainsi que celle de la multitude des unités linguistiques pouvant servir de variantes. Grâce à une analyse de ce genre, le traducteur étranger ne se fie plus au «sentiment linguistique» qu’il a de la langue française ou de tout autre langue étrangère à traduire dans sa langue maternelle mais à toute notre analyse se fondant sur la métatraduction. Le traducteur traditionnel peut, en assimilant ce genre d’analyse, se transformer en traductologue, alliant de la sorte la traduction classique, fondée sur «l’intuition», à la traduction scientifique fondée sur les théories modernes et contemporaines de la traduction.
Notes
-
Il existe deux autres types d’ inférences dont l’emploi n’est pas attesté dans un document de ce type : «les inférences subjectives ou interactionnelles et les inférences interdiscursives». Marcel Burger (31/2011, p. 61-80) appelle ces deux dernières les inférences praxéologiques.
-
Voir l’étude de cette unité linguistique se différenciant de celle des deux autres qui la précèdent dans le 3e volume de L. Seychell (2013), note 457, p. 95, pour la version française et volume 2, p. 564, même note, ( ibid. ,) 2011 pour la version maltaise.
-
En langue soutenue, qu’elles soient articulées à oral spontané ou proposées à l’écrit, il y a inversion du sujet et du verbe dans l’emploi de ces deux unités linguistiques, sauf si elles sont suivies d’une virgule. Cette explication grammaticale concerne uniquement le français.
-
Voir la liste quasi exhaustive des verbes, adverbes, locutions substantivales et autres types de locutions relatives à cette notion dans B. Chovelon, M. Barthe (2002, p. 20-24).
-
Voir l’étude approfondie de L. Seychell ( ibid. ,) (2011, p. 576-593, versions française et maltaise), qui répertorie en analysant les caractéristiques inhérentes aux textes spécialisés, suivie d’une autre étude scindant les caractéristiques de ces derniers de celles des textes pragmatiques. (ibid ., p. 594-620).
-
Nous espérons que d’autres connecteurs sémantico-logiques feront l’objet d’étude dans d’autres communications faisant suite à celle en cours d’étude. Consultez la liste des connecteurs dans l’introduction. Il faut cependant établir une différence entre la conséquence visée ou la causalité finale et la conséquence simple ou factuelle. Les deux énoncés suivants empruntés à E. Zola par L. Nanda (2006) dans sa thèse de DEA éclairent bien cette différence : [1]. «Nous comprenons qu’il n’y a pas d’amélioration possible pour nous, tant que les choses iront comme elles vont, et c’est même à cause de ça que les ouvriers finiront […] par s’arranger de façon à ce qu’ elles aillent autrement». Et [2]. «Le vieux, c’était le grand-père, Bonnemort, qui, travaillant la nuit, se couchait au jour, de sorte que le lit ne se refroidissait pas». Suite à ces deux exemples, L. Nanda ( op. cit. ,) poursuit ses arguments en écrivant : «Dans [1], le subjonctif fait partie des différents moyens d’expression de la modalité, et aussi de ce que la tradition grammaticale appelle mode […]. Le pronom nous et le mot ouvriers renvoient à une seule réalité, et la situation décrite en P1 : il n’y a pas
•••
it-tekst jipproġetta għall-ġejjieni qrib jew ’il bogħod l-għajnuna finanzjarja, demokratika, soċjoloġika… li l-UE għandha l-intenzjoni li twettaq mal-pajjiżi li jinstabu qrib tagħha. L-analiżi li għadni kif ppreżentajt hija lesta li tgħin littraduttur Malti jew barrani sabiex jifhem bla tfixkil ta’ xejn il-valuri tal-għan kif ukoll dik tal-ħafna unitajiet lingwistiċi li jistgħu jservu ta’ varjanti. Grazzi għallanaliżi ta’ dan it-tip, it-traduttur Malti jew barrani ma joqgħodx jistrieħ fuq “l-intwizzjoni lingwistika” li għandu tal-lingwa Franċiża jew ta’ kull lingwa barranija oħra li jrid jittraduċi fil-lingwa materna tiegħu, iżda joqgħod fuq analiżi msejsa fuq il-metatraduzzjoni. It-traduttur tradizzjonali jista’, meta jdaħħal ġo moħħu analiżi ta’ dan it tip, jittrasforma ruħu fi traduttur xjentifiku li jgħaqqad flimkien it-traduzzjoni klassika, imsejsa fuq “l-intwizzjoni”, mat-traduzzjoni xjentifika msejsa fuq it-teoriji moderni u kontemporanei tat-traduzzjoni.
In-Noti
-
Jeżistu żewġ tipi oħra ta’ inferenzi li l-użu tagħhom ma jinstabx f’dan id- dokument ta’ dat-tip: “ l-inferenzi suġġettivi jew interazzjonali u l-inferenzi interdiskursvi”. Marcel Burger (31/2011, pp. 61-80) isejjaħ dawn it-tnejn tal- aħħar l-inferenzi prasseoloġiċi.
-
Araw l-istudju ta’ din l-unità lingwistika li tiddifferenzja ruħha ma’ dawk it- tnejn ta’ qabilha fit-tielet volum ta’ L. Seychell (2013), fin-nota 457, p. 95, għall- verżjoni Franċiża u fit-tieni volum, p. 564, fl-istess nota, ( ibid. ,) 2011, għall- verżjoni Maltija.
-
Fil-lingwa użata b’mod ta’ ħafna attenzjoni ta’ x’ingħad, jekk dawn ikunux mitkellma b’mod spontaneu jew bil-miktub, wieħed irid jaqleb is-suġġett tas-sentenza mal- verb f’dawn iż-żewġ unitajiet lingwistiċi, b’eċċezzjoni jekk dawn ikollhom koma warajhom. Din l-ispjegazzjoni grammatikali tgħodd biss għall-Franċiż.
-
Araw il-lista li kważi ma tispiċċa qatt tal-verbi, tal-avverbji, tal-lokuzzjonijiet tan-nom u ta’ tipi oħrajn ta’ lokuzzjonijiet relatati ma’ din in-nozzjoni fil-ktieb ta’ B. Chovelon u M. Barthe (2002, pp. 20-24).
-
Araw l-istudju profond ta’ L. Seychell fit-tieni volum tiegħu ( ibid. ,) (2011, pp. 576- 593, għall-verżjonijet Franċiża u Maltija), fejn huwa jagħti lista u fl-istess ħin janalizza l-karatteristiċi naturali tat-testi speċjalizzati, liema studju huwa segwit minn ieħor li jissepara l-karatteristiċi ta’ dawn tal-aħħar minn dawk tat-testi pragmatiċi ( ibid., pp. 594-620).
-
Nispera li ser jiġu studjati kliem t’għaqda oħrajn li ser jiġu ppreżentati f’artikli oħrajn li ser isegwu dan li qiegħed nikteb. Araw il-lista ta’ dawn il-kliem t’għaqda fl-Introduzzjoni. Madankollu, hemm bżonn li ssir differenza bejn il-konsegwenza li twassal għal għan jew dik finali u l -kawża sempliċi jew dik fattwali. Iż-żewġ sentenzi t’hawn taħt missellfa mingħand E. Żola minn L. Nanda (2006) fit-teżi tagħha tal-M. Phil. jitfgħu biżżejjed dawl fuq did-differenza: [1]. “Aħna nifhmu li m’hemmx titjib possibbli għalina, sakemm l-affarijiet jibqgħu sejrin kif huma sejrin bħalissa, u anke minħabba hekk il-ħaddiema ser jispiċċaw […] biex jirranġaw irwieħom b’tali mod u manjiera li l-affarijiet imorru mod ieħor”. U [2]. “Ix-xiħ Bonnemort, li kien nannu u li kien jaħdem bil-lejl, kien jorqod matul il-ġurnata b’tali mod u manjiera li s-sodda tiegħu ma kinetx tiksaħ”. Wara li tat dawn l-eżempji, L. Nanda ( op. cit. ,) kompliet tikteb hekk: “Fin-numru [1], is-Suġġontiv jagħmel parti mill-mezzi differenti li jesprimu l-modalità u wkoll minn dak li t-tradizzjoni grammatikali ssejjaħ il-Mod tal-verb […]. Il-pronom aħna u l-kelma ħaddiema juru realtà waħda, u s-sitwazzjoni
•••
d’amélioration possible… comme elles vont, est la cause de l’action future décrite dans P2 : les ouvriers finiront […] par s’arranger de façon à ce qu’elles aillent autrement. P2 constitue la conséquence voulue, intentionnelle, souhaitée par les ouvriers; et P1, la cause efficiente, celle qui produit l’effet spécifique attendu. Dans l’énoncé [2], le mode est l’indicatif, mode de l’actualité, il représente celui de la relation consécutive. En effet, exprimées à l’indicatif , la cause et la conséquence sont posées comme atteintes. L’énonciateur décrit les faits qu’il observe de l’extérieur et les présente avec objectivité. […]. Ainsi, P1 : « Le vieux […] se couchait au jour entraîne P2 : le lit ne se refroidissait pas. P1 est la cause et P2 la consequence». Nous aurons infra affaire à des exemples illustrant la conséquence voulue. Même F. Brunot ( ibid. ,) rapproche la conséquence du but / finalité en écrivant ceci : «Les locutions conjonctives, considérées marqueurs «originels» de la conséquece, constituent «une adaptation à la finalité de locutions marquant d’autres rapports, et sont employées chaque fois que le but à atteindre est considéré comme devant être atteint, si l’action ou l’état prend un certain caractère». Plus loin encore, il affirme que «Les locutions qui se construisent avec des mots qui comportent dans leur sémantisme l’idée de manière, peuvent exprimer aussi bien la conséquence que la finalité». (Voir également à cet égard dans le développement principal les connecteurs exprimant à la fois la cause et le but / finalité ).
-
Notez la différence d’emploi entre ces deux phrases : «Le présent rapport conjoint, […], fait suite à une demande formulée… par le Conseil qui souhaitait être régulièrement informé des initiatives de soutien…», (§1., p. 2) et «• la cohérence et l’efficacité du soutien de l’UE à la démocratie», (§1.,p. 2.). Dans le 1 er^ cas, nous avons une projection future exprimant le but grâce au terme de , paraphrasé par : les initiatives qui ont pour but de soutenir… Dans le 2e, il est question, d’une part, d’ un but à atteindre, envisagé dans un avenir proche ou lointain, grâce à la préposition à postposée au nom soutien, «…du soutien de l’UE à la démocratie», paraphrasé par : «… du soutien de l’UE pour qu’ elle démocratise les pays…», et ce à l’instar de l’exemple précédent exprimant le but et d’autre part, d’une simple rection prépositionnelle de antéposée au nom l’UE, paraphrasé par : «• la cohérence et l’efficacité du soutien que donne l’UE…». (Voir la note suivante qui rend compte d’un cas fort analogue à cela dans les quatre langues).
-
Dans toutes les langues, il ne faut pas confondre l’unité de ce type ( pour, for etc.) exprimant un but avec une autre, morphologiquement identique, où il est question d’une simple préposition servant de rection entre la proposition régissante et la proposition/membre de phrase régi. «La haute représentante de l’Union européenne pour les affaires étrangères…». p.1. => “High representative of the European Union for Foreign Affairs…”. ( idem ); => “Alta rappresentante dell’Unione Europea per gli Affari Esteri…”. ( idem ); => “Ir-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni Ewropea għall -Affarijiet Barranin…”. ( idem ).
-
En anglais, il ne faut pas confondre l’unité de ce type exprimant un but avec une autre unité morphologiquement identique où il est question d’une simple préposition servant de rection entre la proposition régissante et la proposition/membre de phrase régi :
Ex. :
“The pilot exercise explored new and revised working modalities in order
•••
deskritta fis-S1: M’hemmx titjib possibbli … kif l-affarijiet sejrin , hija l-kawża tal-azzjoni futura fis-S2: il-ħaddiema jispiċċaw […] biex jirranġaw irwieħom b’tali mod u manjiera li l-affarijiet imorru mod ieħor. Is-S2 tikkostitwixxi l-konsegwenza li jriduha , intenzjonata , mixtieqa mill-ħaddiema; u s-S1 hija l-kawża tal-effett , dik li tipproduċi l-effett speċifiku mistenni. Fis-sentenza numru [2], il-Mod tal-verb huwa l-Indikattiv, li huwa l-Mod tal-attwalità u li jirrappreżenta r-relazzjoni ta’ konsegwenza. Infatti, meta l-kawża u l-konsegwenza jiġu espressi fl-Indikattiv, dawn juru li ġew milħuqin. Il-kelliem jiddeskrivi l-fatti minn barra u jippreżentahom b’oġġettività. […]. B’hekk, is-S1: Ixxiħ […] li kien jorqod matul il-ġurnata ġġib magħha s-S2: is-sodda ma kinetx tiksaħ. Is-S1 hija l-kawża u s-S2 hija l-konsegwenza”. Ser ikollna aktar ’il quddiem x’naqsmu ma’ eżempji li juru l-konsegwenza mixtieqa. Anke F. Brunot ( ibid. ,) jikkumpara l-konsegwenza ma l-għan/l-iskop meta jikteb hekk: “Il-lokuzzjonijiet konġuntivi, li huma meqjusa bħala indikaturi “oriġinali” tal-konsegwenza, jikkostitwixxu “adattazzjoni għall-għan ta’ lokuzzjonijiet li jindikaw rapporti oħrajn, u li huma użati kull darba li l-għan li jrid jintlaħaq huwa meqjus bħala wieħed li suppost intlaħaq, jekk l-azzjoni jew l-istat t/jieħu ċertu karattru”. Aktar ’il-bogħod, hu jgħid li “Il-lokuzzjonijiet li jinbnew bi kliem li għandhom fis-semantiżmu tagħhom l-idea li tesprimi manjiera, jistgħu jesprimu kemm il-konsegwenza kif ukoll l-għan/l-iskop ”. (F’dan ir-rigward araw fl-iżvilupp prinċipali kliem t’għaqda li jesprimu kemm ilkawża kif ukoll l-għan/l-iskop ).
-
Innotaw id-differenza t’użu bejn dawn iż-żewġ sentenzi: “Dan ir-rapport preżenti konġunt, […], jiġi wara talba magħmula… mill-Kunsill li dejjem xtaq li jkun regolarment infurmat dwar inizjattivi t’ appoġġ…”, (§1., p. 2) u “• il- koerenza u l-effettività tal-appoġġ tal- UE għad -demokrazija, (§1., p. 2). Fl-ewwel każ, wieħed isib proġettazzjoni fil-futur li tesprimi l-għan grazzi għat-termimu t’ li jiġi pparafrazzat b’inizjattivi li għandhom l-għan li jappoġġjaw…. Fit-tieni każ, wieħed isib, min-naħa waħda, l - għan li qed jiġi mmirat li ser iseħħ fil-futur qrib jew imbiegħed, u dan grazzi għall-prepożizzjoni għad - li qed titpoġġa wara n-nom appoġġ, “… tal-appoġġ tal-UE għad -demokrazija”, ipparafrazzata bi: “… tal-appoġġ tal-UE sabiex hija tiddemokratizza l-pajjiżi…”, u dan bħall-eżempju ta’ qabel li jesprimi l-għan u min-naħa l-oħra, wieħed isib sempliċi prepożizzjoni tal- li sservi ta’ support għall-element ta’ qabilha li ġiet impoġġija qabel in-nom l-UE u li tiġi pparafrazzata bi: “·• il-koerenza u l-effettività tal - appoġġ li ser tagħti l-UE għad-demokrazija”. (Araw in-nota li jmiss li turi każ li jixbah ħafna lil dan u li jinstab fl-erba’ lingwi).
-
Fil-lingwi kollha, hemm bżonn li wieħed ma jħallatx il-kelma ta’ dat-tip ( pour, for eċċ.) li tesprimi l-għan m’oħra li tixbahha morfoloġikament, fejn wieħed isib sempliċi prepożizzjoni li xogħlha huwa li sservi ta’ fus bejn is-sentenza li trieġi u oħra/biċċa minn oħra li tiddependi mill-ewwel waħda. «La haute représentante de l’Union européenne pour les affaires étrangères…» p. 1. => “High representative of the European Union for Foreign Affairs…”. ( idem ); => “Alta rappresentante dell’Unione Europea per gli Affari Esteri…”. ( idem ); => “Ir- Rappreżentant Għoli tal - Unjoni Ewropea għall -Affarijiet Barranin…”. ( idem ).
-
Fl-Ingliż, hemm bżonn li wieħed ma jħallatx l-unità ta’ dat-tip li tesprimi l - għan m’oħra li tixbahha morfoloġikament fejn hija kwistjoni ta’ sempliċi prepożizzjoni li sservi ta’ fus bejn is-sentenza prinċipali u sentenza/biċċa minn sentenza li tiddependi mill-ewwel waħda:
Eż.:
“ The pilot exercise explored new and revised working modalities in order to
•••
to deepen the EU’s ability to support (( which → pronom rel ative : which supports ) democratic developments, and to (= ( in order to ) démontrant un but ) develop a methodology to implement (( which → pro. rel ., which implements ) the Agenda for action”. Un cas analogue traitant de la double valeur de pour français, de for anglais, de per italien et de għal ( l -) maltais figure déjà dans la note précédente.
-
Outre les substantifs prédicatifs, verbes et adjectifs-participes marquant le but , on compte les prépositions et locutions prépositives. Voir à cet égard les propos du développement principal annotés par la note 8 ainsi que par la 2 e^ partie de la note 7.
-
Notez que le substantif objet est considéré comme le synonyme de objectif dans ce contexte particulier : «Il faut remarquer que l’ objet/ l’ objectif de ma visite chez vous est de…». C’est un exemple créé par nos soins. Cet exemple évoque foncièrement la notion du but , contrairement à l’expression toute faite du français faire l’objet de …, comme en témoigne son usage dans le présent document : «Malheureusement, ces recommandations ne font toujours pas l’objet d ’un suivi systématique». (§6.2., p. 10). Les trois autres langues concordent avec le français et sont elles aussi loin de recourir à la notion du but : “Unfortunately, there is still no folllow-up of the recommandations”. (§6.2., p. 9); => “Purtroppo, non viene dato sistematicamente seguito a queste raccomandazioni”. ( idem); => “Sfortunatament, għad m’hemm l-ebda segwitu sistematiku tar-rakkomandazzjonijiet”. ( idem ).
-
Paradoxalement ailleurs dans le même document, la même unité lexicale française est traduite par des unités interlinguales renfermant la notion du but. La traduction est faite en recourant systématiquement à des unités «morphologiquement identiques» : «Les fonds visent à soutenir le processus de réforme électorale et à…». (§3. Nigeria, p. 5); => “The funds target the electoral reform process and …”. ( idem ); => “I fondi sono destinati a sostenere il processo elettorale e a…”. ( idem ); => “Il-fondi jimmiraw għall-proċess ta’ rifoma elettorali u …”. ( idem ); ou non identiques, mais jouissant de la même référence extralinguistique : «Le dialogue entre partenaires et l’accent mis sur les mesures visant à favoriser…». (§4.2., p. 7); => “Dialogue between partners and a focus on incentives for result-orientated…”. ( idem ); => “Il dialogo tra i partner e un’attenzione agli incentivi per le reforme … ”. ( idem ); => “Djalogu bejn l-imsieħba u fowkus fuq incentivi għal riformi…”. ( idem ).
-
Il est bon de noter que tant en anglais qu’en italien ainsi qu’en maltais, la notion sémantique du but accompli est ici écartée pour laisser la place à un but non accompli. Nous illustrerons un exemple typique qui se trouve plus loin dans le document sous analyse :
«Elle (la nouvelle vision de la PEV) suppose un niveau de différenciation beaucoup plus élevé,… afin de permettre à chaque pays d’approfondir ses liens avec l’UE à la mesure de ses aspirations, de ses besoins spécifiques et de ses capacités dont il dispose et prévoit une aide financière…». (§4.1., p 6); => “… It (the new ENP vision) involves a much higher level of differentiation,… allowing each country to develop its relationship with the EU as far as its own aspirations, needs and capacities allow, with increased EU financial assistance…”. ( idem ); => “… la nuova concezione della politica europea di vicinato (PEV)…, consentendo a ciascun paese partner di sviluppare i propri legami con l’UE in modo commisurato alle proprie aspirazioni, esigenze e capacità, con un’assistenza finanziaria…”. ( idem ); => “Hija (il
•••
deepen the EU’s ability to support ( which → pronom relattiv = which supports ) democratic developments, and to ( = in order to li turi lgħan ) develop a methodology to implement ( which → pro. rel ., which implements ) the Agenda for action”. Każ simili li jittratta fuq il-valur doppju ta’ pour fil-Franċiż, ta’ for fl-Ingliż,, ta’ per fit-Taljan u ta’ għal(l-) fil-Malti diġà jidher fin-nota ta’ qabel din.
-
Minbarra n-nomi, il-verbi u l-aġġettivi-partiċipji li juru l-għan , wieħed isib il-prepożizzjonijiet u lokuzzjonijiet prepożittivi. Araw f’dan ir-rigward l-argumenti tal-iżvilupp prinċipali li huma annotati min-nota numru 8 kif ukoll mit-2o^ parti tan-nota numru 7.
-
Innotaw li n-nom oġġett huwa meqjus bħala sinonimu tal- oġġettiv f’dan il- kuntest partikulari: “Hemm bżonn li jiġi nnutat li l-oġġett/l-oġġettiv taż-żjara tiegħi għandek huwa li…”, liema eżempju huwa maħluq minni. Bażikament, dan l-eżempju jagħti lok għan-nozzjoni tal - għan u dan kuntrarjament għall- espressjoni idjomatika tal-Franċiż faire l’objet de …, bħalma turi l-użu tagħha f’dan id-dokument preżenti: «Malheureusement, ces recommandations ne font toujours pas l’objet d ’un suivi systématique». (§6.2., p. 10). It-tliet lingwi l-oħra jaqblu mal-Franċiż u jinstabu huma wkoll ’il bogħod milli jirrikorru għan-nozzjoni tal-għan : “Unfortunately, there is still no follow-up of the recommandations”. (§6.2., p. 9); => “Purtroppo, non viene dato sistematicamente seguito a queste raccomandazioni”. ( idem); => “Sfortunatament, għad m’hemm l-ebda segwitu sistematiku tar-rakkomandazzjonijiet”. ( idem ).
-
Paradossalment f’post ieħor tal-istess dokument, l-istess unità lessikali Franċiża ġiet tradotta għal-lingwi l-oħra bl-istess unitajiet li jesprimu n-nozzjoni tal-għan. It-traduzzjoni saret billi wieħed jirrikorri b’mod sistematiku għall-unitajiet li huma “morfoloġikament identiċii”: «Les fonds visent à soutenir le processus de réforme électorale et à…». (§3. Nigeria, p. 5); => “The funds target the electoral reform process and …”. ( idem ); => “I fondi sono destinati a sostenere il processo elettorale e a…”. ( idem ); => “Il-fondi jimmiraw għall-proċess ta’ rifoma elettorali u …”. ( idem ); jew mhux identiċi, iżda li jgawdu mill-istess referenza ekstralingwistika: «Le dialogue entre partenaires et l’accent mis sur les mesures visant à favoriser…». (§4.2, p. 7); => “Dialogue between partners and a focus on incentives for result-orientated…”. ( idem ); => “Il dialogo tra i partner e un’attenzione agli incentivi per le reforme … ”. ( idem ); => “Djalogu bejn l-imsieħba u fowkus fuq inċentivi għal riformi…”. ( idem ).
-
Huwa tajjeb li jiġi nnutat li kemm fl-Ingliż, fit-Taljan kif ukoll fil-Malti, in- nozzjoni semantika tal -għan b ’Aspett Kompjut qiegħda tiġi hawn imwarrba sabiex tħalli postha għall- għan b ’Aspett mhux Kompjut. Jien ser nuri eżempju tipiku li jinstab aktar ’il quddiem fid-dokument li qed jiġi analizzat:
«Elle (la nouvelle vision de la PEV) suppose un niveau de différenciation beaucoup plus élevé,… afin de permettre à chaque pays partenaire d’approfondir ses liens avec l’UE à la mesure de ses aspirations, de ses besoins spécifiques et de ses capacités dont il dispose et prévoit une aide financière…». (§4.1., p 6); => “… It (the new ENP vision) involves a much higher level of differentiation,… allowing each country to develop its relationship with the EU as far as its own aspirations, needs and capacities allow, with increased EU financial assistance …”. ( idem ); => “… la nuova concezione della politica europea di vicinato (PEV)…, consentendo a ciascun paese partner di sviluppare i propri legami con l’UE in modo commisurato alle proprie aspirazioni, esigenze e capacità, con un’assistenza finanziaria…”. ( idem ); => “Hija (il-viżjoni
•••
viżjoni proposta tal-PEV ġdida)… tinvolvi livell ta’ differanzzazzjoni… li jippermetti lil kull pajjiż imsieħeb biex jiżviluppa r-relazzjonijiet tiegħu mal-UE sakemm l-aspirazzjonijiet, il-bżonnijiet, u l-kapaċitajiet tiegħu jippermettu, b’ assistenza finanzjarja…”. ( idem ). Pourquoi assiste-t-on à tous ces égarements entre ces quatre idiomes, alors qu’ils sont censés être fidèles les uns aux autres!? Nous pensons qu’en français, les traducteurs professionnels passent du but, où l’action de prévoyance indique un aspect accompli, à un procès du but démontrant un aspect non accompli qu’exprime l’anglais (qui semble constituer après tout la langue de départ) ainsi que l’italien et le maltais qui proposent une traduction calque de l’anglais. C’est une tactique, non pas un abus de traduction, qui se fait facilement que de passer, en traduisant, d’une valeur sémantique accomplie à une autre non accomplie , sans desservir pour autant la compréhension du texte de départ. Contrairement à l’adage bien enraciné dans la société de beaucoup d’ethnies où «Traduire, c’est trahir», J.-C. Margot (1979) est de l’avis contraire à ce jugement. Consultez-le dans divers endroits du livre de L. Seychell ( ibid. , 2008). Consulter également à ce sujet l’exemple fourni par l’auteur de la présente communication dans son tome 2 de 2011, p. 644 où il écrit : «A cette perspective de considérer cette façon de traduire comme modulation («la modulation du message» ou «les solutions obliques») (voir cette notion dans le travail de J. P. Vinay et J. Darbelnet, 1958, nouv. éd., 1977, p.233) se joignent à ce sujet D. Seleskovitch et M. Lederer (1983, 4e éd., 2001, p. 239), chez qui il est question de traduire «des produits chimiques en agriculture» par : «le français, décrivant l’action , exprime par fumigation ce que l’allemand, donnant le résultat de l’action , appelle Entseuchung». Les mêmes arguments sont valables pour la déviation traductionnelle évoquée quant aux trois autres langues du développement principal.
-
Notez que dans ce document spécialisé de l’UE, aucune mention, quelle qu’elle soit, n’est faite à l’illusion et au rêve qui pourtant peuvent exprimer le but irréel dans des textes pragmatiques.
-
Le lecteur de cet article est en droit de croire que la notion de souhait, mise au temps passé dans toutes les langues, est à interpréter comme appartenant à une anaphore / une pronominalisation progressive. (Voir supra cette dernière notion ainsi que celle de cataphore ou de pronominalisation régressive s’opposant à la première). En effet, rien n’empêche le scripteur originel (en l’occurrence les Parlement, Conseil européens…) du présent texte de reprendre, plus loin dans le fil du texte, le souhait par des éléments de reprise, tels que à cette fin / dans cette intention …, qui illustrent un cas d’ anaphore , comme par exemple : «Le présent rapport, […], fait suite à une demande formulée le 10 décembre 2010 par le Conseil qui souhaitait être tenu régulièrement informé… À cette fin / dans cette intention , le Conseil était déterminé à se mettre en contact direct avec tous les pays concernés pour…» (La toute dernière phrase est ajoutée par nos soins à titre d’exemple pour étayer nos propos à ce sujet).
-
La faute de ce type est à opposer à d’autres types de fautes complémentaires de celle-là, appelées fautes de langues. (Voir L. Seychell, op. cit. , 2008, p. 225- 226, et op. cit. , 2011 vol. 2, p. 739).
•••
proposta tal-PEV ġdida)… tinvolvi livell ta’ differanzzazzjoni… li jippermetti lil kull pajjiż imsieħeb biex jiżviluppa r-relazzjonijiet tiegħu mal-UE sakemm l-aspirazzjonijiet, il-bżonnijiet, u l-kapaċitajiet tiegħu jippermettu, b ’assistenza finanzjarja…”. ( idem ). Għaliex qegħdin nassistu għal dawn id-differenzi kollha bejn dawn l-erba’ ilsna, meta suppost li huma għandhom ikunu kopja eżatta ta’ xulxin!? Jien naħseb li fil-Franċiż, it-tradutturi professjonali jgħaddu millgħan, fejn l-azzjoni li biha wieħed jipprevedi xi ħaġa tindika Aspett Kompjut , għallProċess tal -Għan li jindika Aspett mhux Kompju t li jesprimu l-Ingliż (li jidher li huwa wara kollox il-lingwa tat-tluq), kif ukoll it-Taljan u il-Malti u li jipproponu traduzzjoni kopja tiegħu. Hija tattika, u mhux abbuż fit-traduzzjoni, li ssir faċilment meta wieħed jgħaddi, waqt xogħol ta’ traduzzjoni, minn valur semantiku Kompjut għall-ieħor mhux Kompjut , mingħajr ma ssir għaldaqstant ħsara lis-sens tat-tekst tat-tluq. Kuntrarjament għall-qawl li għandu l-għeruq fil-fond fis-soċjetà ta’ ħafna popli fejn “Meta wieħed jittraduċi, dan jittradixxi lilu nnifsu”, J.-C. Margot (1979) għandu opinjoni apposta għal dan ilġudizzju. Ikkonsultawh f’diversi postijiet tal-ktieb ta’ L. Seychell ( ibid. , 2008). Ikkonsultaw ukoll fuq dan is-suġġett l-eżempju mogħti mill-awtur ta’ dan l-artiklu preżenti fit-tieni volum tiegħu tal-2011, p. 644 fejn huwa jikteb hekk: “Ma’ din il-perspettiva li wieħed jikkunsidra dan il-mod ta’ traduzzjoni bħala modulazzjoni (“il-modulazzjoni tal-messaġġ” jew “is-soluzzjonijiet oblikwi”) (araw din in-nozzjoni fix-xogħol ta’ J. P.Vinay u J. Darbelnet, 1958, Edizz. Ġdida 1977), jingħaqdu fuq dan is-suġġett D. Seleskovitch u M. Lederer (1983, ir-4o^ Edizz., 2001, p. 239), fejn tidħol it-traduzzjoni “tal-prodotti kimiċi fl-agrikoltura”: “Fejn il-Franċiż jirrikorri għal deskrizzjoni tal azzjoni billi juża l-kelma « fumigation» , il-Ġermaniż jirrikorri għar-riżultat tal-azzjoni , billi juża l-kelma “ Entseuchung ”. L-istess argumenti jgħoddu għad-devjazzjoni fittraduzzjoni li ssemmiet fit-tliet lingwi l-oħra tal-i żvilupp prinċipali.
-
Innutaw li f’dan id-dokument speċjalizzat tal-UE, l-ebda referenza, tkun liema tkun, ma saret għall-illużjoni u għall-ħolm li madankollu jistgħu jesprimu l-għan mhux reali f’testi pragmatiċi.
-
Il-qarrej ta’ dan l-artiklu għandu d-dritt li jemmen li n-nozzjoni tax-xewqa/ xewqat , li tpoġġiet f’Temp Passat fil-lingwi kollha, tista’ tiġi interpretata bħala li tappartjeni għall- anafora/pronominalizzazzjoni progressiva. (Araw aktar ’il fuq din l-aħħar nozzjoni kif ukoll dik ta’ katafora jew ta’ pronominalizzazzjoni regressiva li hija l-oppost tal-ewwel waħda). Infatti, xejn ma jxekkel lill-kittieb oriġinali (jiġifieri l-Parlament, il-Kunsill Ewropew…) ta’ dan it-tekst preżenti li jerġa’ isemmi, aktar ’il quddiem fil-bqija tat-tekst, ix-xewqa/xewqat b’elementi li jerġgħu jirrepetuha/hom, bħalma ngħidu aħna għal dan l-għan/b’din l-intenzjoni …, li juru każ ta’ anafora , bħal pereżempju: “Ir-rapport preżenti, […] , jiġi wara talba tal-Kunsill tal-10 t’Ottubru 2010 li xtaq li jkun infurmat b’mod regolari …. B’dan il-għan / b’din l-intenzjoni , il-Kunsill kien determinat li jdħol f’kuntatt dirett ma’ dawk il-pajjiżi kkonċernati sabiex…” (Is-sentenza l-aħħar waħda giet miżjuda minni bħala eżempju biex insaħħaħ l-argumenti tiegħi f’dan ir-rigward).
-
Wieħed jopponi żball ta’ dat-tip ma’ tipi oħrajn ta’ żballi li huma kumplimentari għal dak tal-ewwel u li jissejħu żballi fil-lingwa (Araw L. Seychell, op. cit. , 2008, pp. 225-226 u op.cit. , 2011, it-tieni vol., p. 739).
•••
Bibliographie
Brunot Ferdinand : La pensée et la langue. Méthode, principes , et plan d’une théorie nouvelle du langage appliquée au français , Paris, Masson, 1922. Burger Marcel : «Une caractérisation praxéologique du désaccord polémique : ce qu’informer dans les médias veut dire». / “A praxeological approach to controversial dispute: what is at stake with media information”, in Semen 31, revue de sémio-linguistique des textes et discours, 2011. Chovelon Bernardette, Barthe Marie : Expression et style (Français de perfectionnement), Grenoble, PUG, 2002. Ducrot Oswald et alii : Les mots du discours , Paris, Éditions de Minuit, 1980. Gamut L.T.F. : Logic, Language and Meaning. Volume 1: Introduction to Logic , University of Chicago Press, Chicago , 1991. Godard Danièle, Roussarie Laurent, u Corblin Francis : Sémanticlopédie : dictionnaire de sémantique , GDR Sémantique et Modalisation, CNRS. «Connecteurs logiques», 2006. Nanda Lysette : «Étude de la conséquence en français contemporain : Le cas de trois œuvres d’Émile Zola», DEA de langue française, université de Yaoundé 1, 2006. Reboul A. et Moeschler J. : Pragmatique du discours. De l’interprétation de l’énoncé à l’interprétation du discours , Paris, Armand Colin, 1988. Riegel Martin, Pellat Jean-Christophe, Rioul René : Grammaire méthodique du français, Paris, PUF, 3e^ éd., 2004 Roulet Eddy : «Étude des plans d’organisation syntaxique, hiérarchique et référentiel du dialogue : autonomie et interrelations modulaires», Cahiers de linguistique française no. 17, Genève, université de Genève, 1985. Seleskovitch Danika, Lederer Marianne : Interpréter pour traduire , Paris, Klincksieck, Didier Éditions, 1983; 4e^ éd. revue et corrigée, 2001. Seychell Laurent : La traduction professionnelle aux multiples visages : Français → Maltais , Malte, Gutenburg Press Limited, 2008. La traduction spécialisée : L’Exemple de L’Énonciation en linguistique française /It-Traduzzjoni Speċjalizzata:L-Eżempju Tat Tlissina Fil-Lingwistika Franċiża , vols I et II, Bochum Germany, Universitätsverlag Dr N. Brockmeyer, 2011. La traduction spécialisée : L’Exempl e de L’Énonciation en linguistique française, version française de l’annexe 3, livret complémentaire /It-Traduzzjoni Speċjalizzata:L-Eżempju Tat Tlissina Fil-Lingwistika Franċiża , Il-Verżjoni Franċiża Tal-Anness numru 3, Ktejjeb Kumplimentari , Bochum Germany, Universitätsverlag Dr N. Brockmeyer, 2013. Vinay Jean-Paul, Darbelnet Jean : Stylistique comparée du français et de l’anglais , Paris, Didier, Montréal, Beauchemin, 1958. Nouv. Éd., 1977. Wagner Robert Léon et Pinchon Jacqueline : Grammaire du français classique et moderne , Paris, Hachette, 1962.
•••
Dédicasse L’œil de la santé humaine, est Monsieur Melvin J. Gouder
Il-Biblijografija
Brunot Ferdinand: (1922), Il-ħsieb u l-Lingwa. Il-Metodu , il-Prinċipji, u l-Pjanijiet ta’ Teorija Ġdida tal-Lingwaġġ applikata għall-Franċiż , Paris, Masson. Burger Marcel: (2011), “Il-Karatterizzazzjoni Prakseoloġika ta’ Polemika fuq in-Nuqqas ta’ Ftehim: xi tfisser meta tinforma fuq il-mezzi tax-xandir” / “A praxeological approach to controversial dispute: what is at stake with media information”, in Semen 31, Rivista tas-Semiolingwistika tat-Testi u tad-Diskorsi. Chovelon Bernardette, Barthe Marie: (2002), L-Espressjoni u l Istil ( Perfezzjonament tal-Franċiż ) , Grenoble, PUG. Ducrot Oswald et alii.: (1980), Il-Kliem tad-Diskors , Paris, Éditions de Minuit. Gamut L.T.F: (1991), Il-Loġika, il-Lingwaġġ u t-Tifsira. Vol. numru 1: L Introduzzjoni għal-Loġika , University of Chicago Press, Chicago_._ Godard Danièle, Roussarie Laurent, u Corblin Francis: (2006), Is-Semantiklopedija: Dizzjunarju tas-Semantika , is-Semantika GDR u l-Modalizzazzjoni, CNRS. “Il-Kliem t’Għaqda Loġiċi”. Nanda Lysette: (2006), “L-Istudju tal-Konsegwenza fil-Franċiż Kontemporaneu: L-Eżempju tat-Tliet Biċċiet Xogħol ta’ Émile Żola”, M.Phil. fil-Lingwa Franċiża, l-Università ta’ Yaoundé 1. Reboul A. u Moeschler J. (1988), Il-Pragmatika tad-Diskors. Mill-Interpretazzjoni tasSentenza għallInterpretazzjoni tad-Diskors, Paris, Armand, Colin. Riegel Martin, Pellat Jean-Christophe, Rioul René : (2004, it-3º Edizz.), Il-Grammatika Metodika tal-Franċiż , Paris, PUF. Roulet Eddy: (1985), “L-Istudju tal-Livelli t’Organizzazzjoni Sintattika, Ġerarkika, u Referenzjali: Awtonomija u Interrelazzjonijiet Modulari”, Ġabra ta ’ Papers fil-Lingwistika Franċiża numru 17, Ġinivra, l-Università ta’ Ġinivra. Seleskovitch Danika, Lederer Marianne: (1983), (2001). Wieħed Irid Jinterpreta Biex Jittraduċi , Paris, Klincksieck, Edizz. Didier; ir-Raba’ Edizzjoni moqrija u kkoreġuta. Seychell Laurent: (2008), It-Traduzzjoni Professjonali b’ħafna Uċuħ: mill-Franċiż għallMalti , Malta, Gutenburg Press Limited. (2011), It-Traduzzjoni Speċjalizzata: L-Eżempju Tat Tlissina Fil-Lingwistika Franċiża , Volumi Numru I u Numru II, Bochum Germany, Universitätsverlag Dr N. Brockmeyer. (2013), It-Traduzzjoni Speċjalizzata: L-Eżempju Tat Tlissina Fil-Lingwistika Franċiża , Il-Verżjoni Franċiża Tal-Anness Numru 3, Ktejjeb Kumplimentari , Bochum Germany, Universitätsverlag Dr N. Brockmeyer. Vinay Jean-Paul, Darbelnet Jean: (1958, Edizz. Ġdida 1977), Stilistika Kkumparata bejn il-Franċiż u l-Malti , Paris, Didier, Montréal, Beauchemin. Wagner Robert Léon u Pinchon Jacqueline: (1962), Il Grammatika tal-Franċiż Klassiku u Modern , Paris, Hachette.
Dedika L-G˙ajn tas-Sa˙˙a Umana huwa s-Sur Melvin J. Gouder